معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١٢ - حجيت روايات در تفسير

(م ١٤١ ق)، ابوحمزه ثابت بن دينار ثمالى ازدى‌ (م ١٤٨ ق)، ابن ابى ليلى‌، نامش‌ عبدالرحمن محمد (م ١٤٨ ق)، ابن جريح‌ (م ١٥٠ ق) ابو الجارود زياد بن منذر (م ١٥٠ ق)[١]، سفيان ثورى‌ (م ١٦١ ق)، سفيان بن عينيه‌ (م ١٦٣ ق)، وكيع بن جرّاح‌ (م ٩٦ ق)، فرّا (م ٢٠٣ ق)، يزيد بن هارون‌ (م ٢٠٥ ق)[٢]

البته بسيارى از اين افراد از جمله‌ سدّى‌، جابربن يزيد جعفى‌، ابابن تغلب‌، ابوحمزه ثمالى‌ و برخى ديگر، از شاگردان ائمه اطهار (ع) يعنى امام‌ باقر و امام‌ صادق‌- عليهم‌السلام- بوده‌اند.

عصر تدوين‌

در اين مرحله كه از اواخر قرن سوم و اول قرن چهارم آغاز مى‌شود، روايات تفسيرى از حالت پراكندگى به يك شيوه منسجم و مدون تبديل مى‌شود. در همين عصر تفاسير روايى تدوين شده‌اند كه مهم‌ترين آن‌ها در ميان اهل سنت تفسير جامع البيان فى تأويل آى القرآن‌ از محمد بن جرير طبرى‌ (م ٣١٠ ه. ق) و در ميان شيعه‌ تفسير العياشى‌ از ابو النصر محمد بن مسعود عياشى سمرقندى‌ (م ٣٢٠ ه. ق) است كه هر دو از محدثان عصر خود بوده‌اند كه در معرفى تفسيرها به شرح و توضيح آن‌ها خواهيم پرداخت.

حجيت روايات در تفسير

روايات يا متواتر است يا مستفيض و يا خبر واحد و خبر واحد يا با قرينه است و يا بدون قرينه و خبر بدون قرينه يا صحيح (ثقه) است و يا ضعيف از ميان اقسام روايات حجيت روايت متواتر و مستفيض و خبر واحد محفوف به قرينه مورد اتفاق دانشمندان است. همچنين به اتفاق دانشمندان، روايت ضعيف حجيت ندارد، اما حجيت خبر واحد ثقه در تفسير در صورتى كه قرينه نداشته باشد، مورد اختلاف ميان دانشمندان است. برخى مانند شيخ طوسى‌، طبرسى‌ و

[١] . استاد معرفت تاريخ وفات وى را بين ١٥٠ تا ١٦٠ مى‌داند( محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ١١٦).

[٢] . همان، صص ١٢١- ١١٣.