معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١١ - پيروان تابعين

چهار نفر بوده‌اند كه عبارتند از امام‌ على بن ابيطالب‌ (ع) كه در صدر مفسران و اعلم از همه آنان است و عبدالله بن مسعود، ابى‌ بن كعب‌ و ابن عباس‌ كه‌ ابن عباس‌ شاگردى امام‌ على‌ (ع) را داشته است به‌گونه‌اى كه خود مى‌گويد: آنچه از تفسير آموخته‌ام، از على بن ابيطالب‌ بوده است.[١]

تفسير در عصر تابعين‌

صحابه شاگردان زيادى در مكه، مدينه، كوفه، بصره و شام تربيت كردند كه به‌عنوان «تابعين» معروفند كه از جمله آن‌ها سعيد بن جبير (م ٩٥ ق) سعيد بن مسيب‌ (م ٩٥ ق)، مجاهدبن جبر (م ١٠٤ ق)، عكرمه‌ شاگرد و غلام‌ ابن عباس‌ (م ١٠٥ ق)، عطاء بن ابى رباح‌ (م ١١٥ ق)، علقمه بن قيس‌ (م ٦٢ ق) اسود بن يزيد (م ٧٥ ق)، مسروق بن اجدع‌ (م ٦٢ ق)، عمرو بن شرحبيل‌ (م ٦٣ ق)، حارث بن قيس‌ (٣٨ تا ٤٠ ق)، ابو عبدالرحمن سلمى‌ (م ٧٣ ق)، مرّة همدانى‌ (م ٧٦ ق)، ابوالعاليه‌، رفيع بن مهران‌ (م ٩٣ ق)، زيد بن وهب‌ (م ٩٦ ق)، طاووس بن كيسان‌ (م ١٠٦ ق)، محمد بن كعب قرظى‌ (م ١٠٨ ق)، حسن بصرى‌ (م ١١٠ ق) شهر بن حوشب‌ (م ١١١ ق)، قتادة بن دعامه‌ (م ١١٨ ق)، زيد بن اسلم عدوى‌ (م ١٣٦ ق) ربيع بن انس‌ (م ١٤٠ ق) و اصبغ بن نباته‌ از خواص امام‌ على‌ (ع) و ...[٢]

پيروان تابعين‌

پس از تابعين، شاگردان آنان به مباحث تفسيرى پرداختند كه در شهرهاى مختلف پراكنده شده و خود محل رجوع براى مردم شدند. اين افراد اگرچه زياد هستند، ولى مهم‌ترين آنان معرفى مى‌شوند:

ضحاك بن مزاحم‌ (م ١٠٥ ق)، سدّى كبير نامش‌ اسماعيل بن عبدالرحمان‌ (م ١٢٨ ق)، جابر بن يزيد جعفى‌ (م ١٢٨ ق)، ابن ابى نجيح‌ (م ١٣١ ق)، واصل بن عطاء (م ١٣١ ق)، ابو ايوب عطاء خراسانى‌ (م ١٣٥ ق)، ابان بن تغلب بن رباح‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٩٨.

[٢] . همان، صص ١١٢- ١٠٥؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٤٣٢- ٣٢١.