معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٠ - الف مبناى استاد در عمل به خبر واحد

به هر حال استاد (ره) به منابع فراوان و گوناگون شيعه و سنى مراجعه و به قرائن و شواهدى درباره فرد مورد گفت‌وگو دست مى‌يافت و آن را در اختيار دانش‌پژوه و خواننده آثار خويش مى‌گذارد.

با نگاه به منابعى كه استاد به آن‌ها مراجعه داشت، مطمئن مى‌شويم كه كم‌ترين منبعى از منابع رجالى، تفسيرى و حديثى اهل سنت و شيعه است كه از چشم ايشان دور مانده باشد.

پيش از پرداختن به مبانى رجالى استاد (ره) ياد كرد دو نكته حائز اهميت است: مبناى استاد در باب عمل به خبر واحد و روش‌هاى محققان در استفاده از كتب رجال.

الف. مبناى استاد در عمل به خبر واحد

ايشان در باب عمل به خبر واحد، به‌ويژه در مباحث تفسير و تاريخ، شرط قبول خبر را همراه بودن آن با قرائن صدق مى‌دانند.

در اين باره مى‌نويسند: روش خردمندان پذيرش خبر ثقه است تا زمانى كه فسق او آشكار نباشد وآيه شريفه نبأ إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا ... امضاى روش عقلا است، بنابر اين كسى كه به راستى و امانت دارى شناخته شود، خبر او پذيرفته مى‌شود و كسى كه به دروغ و خيانت معروف باشد، خبرش كنار گذاشته مى‌شود و آن كس كه وضع او روشن نباشد، درباره‌اش تحقيق مى‌كنيم. اگر نشانه‌هاى صدق آن روشن بود، آن را مى‌پذيريم وگرنه آن را كنار مى‌گذاريم؛ پس شرط قبول خبر همراه بودن آن به نشانه‌هاى راستى است كه عبارت است از وجود در يك اصل (منبع) معتبر، شناخته شدن راوى به صدق و امانت و حداقل معروف نبودن به كذب و خيانت، سلامتى و درستى متن به‌طورى كه سبب افزايش علم يا برطرف شدن شكى باشد، مخالف نبودن با معقول و يا نقل ثابتى در دين و شريعت، امورى كه هرگاه در يك حديث فراهم بود، موجب اطمينان و اعتماد انسان به آن مى‌شود. بنابر اين مرسل بودن سند در خبر صدمه‌اى به آن نمى‌رساند، اگر ساير شرايط پذيرش را داشته باشد.[١]

[١] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٥٥٦.