معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧٨ - ب تفسير منسوب به امام عسكرى(ع)

اينكه آثار رسيده از ابن عباس‌ بنا به جمع‌ طبرى‌ و ديگران نيز شباهتى با محتواى اين تفسير ساده ندارد.

سر انجام استاد داورى‌ مى‌فرمايند كه به نظر مى‌رسد گردآورنده اين تفسير، در صدد تفسير ساده‌اى از قرآن در حد ترجمه آسان براى ساده كردن كار مراجعه‌كنندگان بوده است، ولى به‌عنوان تيمن و تبرك، آغاز هر سوره را با نام مفسر قرآن متبرك كرده است و مقصودش اين نبوده كه تمام آن چه در تفسير يك سوره آورده، از تفسير ابن عباس‌ بوده است.[١]

ب. تفسير منسوب به امام عسكرى (ع)

تفسير منسوب به امام‌ عسكرى‌ (ع) كه در كتب روايى، تفسيرى و ... از آن به تفسير الامام (ع) ياد مى‌شود، كتابى است كه از نيمه دوم قرن چهارم در محافل علمى انتشار يافته و مرحوم‌ صدوق‌ (ره) نخستين كسى است كه در كتب خويش- من لايحضره الفقيه‌، توحيد، امالى‌، عيون اخبار رضا (ع)- از آن روايت مى‌كند. بزرگان شيعه نسبت به آن ديدگاه‌هاى متفاوتى دارند، برخى چون‌ ابن غضائرى‌، علامه حلى‌، و ... آيت‌الله‌ خوئى‌ (ره) و امام‌ خمينى‌ (ره) آن را ساختگى مى‌دانند.

در مقابل گروه ديگرى چون مرحوم‌ محقق كركى‌، شهيد ثانى‌، مجلسى اول‌، علامه مجلسى‌، شيخ حر عاملى‌ و ... آن را صحيح و از امام (ع) مى‌دانند[٢]

استاد ديدگاه‌ ابن غضائرى‌ نسبت به ضعيف و كذّاب بودن مفسر استرآبادى‌ و روايت‌ صدوق‌ (ره) تفسيرى را از دو مجهول و ساختگى بودن تفسير نقل مى‌كند و پس از آن عبارت استاد خويش مرحوم آيت‌الله‌ خوئى‌ را از معجم رجال الحديث‌ مبنى بر مجهول‌الحال بودن‌ محمد بن قاسم‌ و ثابت نبودن وثاقت وى و سر انجام موضوع بودن تفسير را گزارش مى‌كند.[٣]

[١] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٢٥٦.

[٢] . ر. ك: كيهان انديشه، ش ٢٨ بهمن واسفند ١٣٦٨، آقاى ا. م. موسوى، مقاله مفصلى، با عنوان رسائلى پيرامون تفسير و علوم قرآن منسوب به اهل بيت عليهم السلام، نوشته‌اند.( از صص ١٤١- ١١٣)

[٣] . محمدهادى معرفت، صيانة القرآن من التحريف، صص ٢٣٤- ٢٣٣.