معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٥٤ - سند و متن

چهارچوب و استخوان‌بندى اين نوشتار را شكل مى‌دهند، خالى از فايده نيست.

مبانى‌

مبانى عبارت است از كليه اصول، ملاك‌ها و روش‌هايى كه براى بررسى و ارزيابى صحّت، حجيت و دلالت متون روايى به كار گرفته مى‌شود.

نقد

مراد از نقد در اين تحقيق عبارت است از ارزيابى و بررسى علمى روايات و منقولات اثرى، از حيث صحّت يا عدم صحّت، حجيت يا عدم حجيت و بررسى چگونگى دلالت متن روايت و كشف مراد واقعى آن.

شايان ذكر است كه در نقد و بررسى روايات دو شيوه معمول است:

١. نقد خارجى (نقد سندى): يعنى بررسى و ارزيابى كيفيت سند، بررسى حال راويان از حيث وثاقت، عدالت و ضبط، و نيز بررسى اتصال يا عدم اتصال سند.

«علم رجال» و «مصطلح الحديث» دو علمى هستند كه عهده‌دار نقد سندى مى‌باشند.

٢. نقد داخلى (نقد متن): يعنى بررسى و ارزيابى مطالب و محتواى حديث از حيث صحّت و عدم صحّت.

حديث‌شناسان اگر حديثى را از نظر متن، صحيح بدانند، آن را «صحيح المتن» مى‌نامند و اگر چنان‌كه از لحاظ سند هم صحيح باشد، آن را «صحيح الاسناد و المتن» مى‌نامند و يا به‌طور مطلق از آن به‌عنوان «حديث صحيح» ياد مى‌كنند.[١]

سند و متن‌

غالباً احاديث از دو قسمت تشكيل شده‌اند، سند يا طريق كه همان سلسله راويان و ناقلان حديث باشد، و متن كه عبارت است از كلامى كه از جانب آخرين راوى سلسله سند به معصوم (ع) يا گوينده اصلى نسبت داده مى‌شود.[٢]

[١] . ر. ك: منهج نقد المتن عند علماء الحديث النبوي، ص ٣٣.

[٢] . علم الحديث، صص ٧- ٦.