معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٩ - صريحترين عبارت

«تفسير به رأى» (كه از رأى شخصى و اتّكاى مفسّر به نظر شخصى و استقلالى خودش ناشى مى‌شود) نيفتيم، لازم است به غير خود، پناه بياوريم، ولى بحث بر سر اين است كه آن غير، چه كسى است؟ «سنّت» نمى‌تواند باشد چون چنين چيزى هم با خود قرآن منافات دارد (كه مى‌گويد: من هدايت و عربى مبين و بيّنات و ... هستم) و هم با خود سنت منافات دارد كه ما را به قرآن ارجاع مى‌دهد و به عرض اخبار بر قرآن، امر مى‌كند.

ولى اين عبارت نيز، جاى توجيه دارد، زيرا مطمئناً مقصود مرحوم علامه (ره) از «رجوع به سنّت»- كه آن را نفى كرده است- نحوه رجوعى است كه در آن هيچ اعتنايى به خود كتاب نشود و تنها به سنت بسنده شود؛ بدين معنى كه اگر روايتى در ذيل آيه‌اى وجود داشت به آن اخذ گردد والّا سكوت اختيار شود.

چنانكه مقصود ايشان از «رجوع به كتاب»- كه آن را اثبات كرده- نحوه رجوعى است كه با بهره‌گيرى از سنّت و كسب ذوق و مهارتِ «تفسير آيه به آيه» و كسب فنِّ «چگونه فهميدن از خودِ قرآن» منافاتى ندارد.

اين توجيهى است كه هم عبارات قبلى شاهد آن است و هم با عمل مرحوم علامه و اعتنايى كه به روايات داشت سازگار است و هم با آخرين عبارتى كه خواهد آمد، هماهنگ مى‌باشد.

٢. در مقام جواب از سخن بعضى از علماى اهل حديث از اهل سنت مى‌نويسد:

ولا معني لإرجاع فهم معاني الآيات- والمقام هذا المقام- الي فهم الصحابة و تلامذتهم من التابعين حتي الي بيان النبي (صلي الله عليه وآله).[١]

تعبير حتي الي بيان النبي (ص) كه طبعاً حتي الي بيان اهل البيت‌ را نيز به دنبال دارد، براى علاقه‌مندان به مكتب اهل بيت، ممكن است ثقيل باشد. ولى اين عبارت نيز مانند عبارت گذشته، هيچ گونه جاى نگرانى ندارد، به قرينه جمله‌ والمقام هذا المقام‌.

[١] . همان، ص ٨٤.