معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٥ - ادله مخالفان حجيت خبر واحد درتفسير

٢. اعتبار و حجيت خبر واحد از سوى شرع جنبه تعبدى دارد، يعنى دستورى و قراردادى است و امكان قرار داد و دستور و تعبد در امور معرفتى مانند: تفسير، لغت و اعتقاد، نيست، چون خودشان امور شرعى نيستند و در رابطه با عمل مكلفين قرار ندارند، تا شارع بخواهد حجيت آن را اعتبار كند. در عمل مى‌توان تعبد داشت، ولى نمى‌توان گفت از روى تعبد اين معنى نيست و آن معنا هست. تعبد در جايى است كه علم لازم نيست و با ظن معتبر هم مى‌توان گفت اين كار بايد انجام شود، يا نبايد انجام شود.

٣. حجيت شرعى از اعتبارات عقلانيه است و اين اعتبار در جايى است كه در آن جعل اثر شرعى باشد و قابل قرارداد و اعتبار شرعى باشد. در قضاياى تاريخى و امور اعتقادى، تعبد بر اعتبار بى‌معنا است: (بگو: اين حادثه اتفاق افتاده، از باب تعبد اين عقيده را داشته باش). اين معنا كه از لغت فهميده نمى‌شود، اما همينطور اين معنا را بپذير و چون داراى اثر شرعى نيست و در اين موارد معنا ندارد كه شارع غير علم را علم كند و مكلفين را به تعبد آن ملزم كند.[١]

٤. در بخش معارف و احكام مفاهمه، به اين دليل ظن و گمان اعتبارى ندارد، كه چون تا قطع و يقين نرسد، نفس آرام نمى‌گيرد و نمى‌تواند تصديق كند. در مسائلى كه علم معتبر است، نمى‌توان كسى را بدون حصول مبادى تصديقى متعبد به علم كرد.[٢]

٥. مستفاد از روايات آن است كه براى پى بردن به صحت مفاد خبر واحد، مى‌توان از قرآن بهره گرفت، اكنون اگر براى بهره گرفتن از قرآن لازم باشد كه از خبر واحد استفاده كنيم، دور پيش مى‌آيد. يعنى چون فرض اين است كه در روايت مفادى دلالت دارد كه از متن كلام استفاده نمى‌شود، و مفادى است كه اگر خبر نباشد، چنين معنايى استفاده نمى‌شود، در اين صورت صحت خبر بر تأييد

[١] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٠، ص ٣٦٥؛ ج ١٠، صص ٨٨- ٨٧ و ج ٦، ص ٥٩.

[٢] . عبدالله جوادى آملى، تسنيم، ج ١، صص ١٥٨- ١٥٧.