معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٤ - بستر موافقتها و مخالفتها

است و امر قلبى قطع مى‌خواهد و نه ظن و احتمال.[١]

به همين دليل بارها شيخ مفيد نسبت به اخبار اعتقادى مى‌گويد: اين اخبارآحاد موجب علم و عمل نمى‌شود.[٢] پس از شيخ مفيد، سيد مرتضى‌ در رسائل‌ در كلام در حجيت خبر واحد به انكار خبر واحدى مى‌پردازد كه شاهد و قرينه‌اى ندارد و اثبات ظن مى‌كند.[٣]

پس از ايشان بيشتر اصوليان به مناسبت حجيت خبر واحد به عدم حجيت آن تأكيد ورزيده‌اند تا دوره‌هاى معاصر كه برخى نسبت به عدم حجيت آن ترديد كرده‌اند كه در هنگام طرح ادله موافقان همچون‌ نائينى‌ و خوئى‌ و معرفت به آن اشاره خواهد شد.

نكته ادله موافقان، تأكيد بر اثر شرعى داشتن اخبار آحاد است. به‌عنوان نمونه: مرحوم‌ نائينى‌ مى‌گويد: خبر تنها آن گاه مشمول دليل حجيت مى‌باشد كه داراى اثر شرعى باشد.[٤] آقا ضياء الدين عراقى‌ نيز بر اين باور است كه ادله حجيت خبر واحد به احكام شرعى اختصاص دارد. به همين دليل حجيت قول لغوى را رد مى‌كند.[٥] و در جايى ديگر يادآور مى‌شود در صحت تعبد به خبر مى‌بايست مخبر با قطع‌نظر از اين حكم، خودش داراى اثر شرعى باشد، تا امر به تصديق به لحاظ آن اثر شرعى صورت گيرد.[٦] البته برخى ديگر مسأله را از زاويه اثر دنبال نكرده، بلكه امكان تعبد، يا حصول علم را در اين اخبار مطرح كرده‌اند، كه در هنگام طرح ادله به آن اشاره خواهد شد.

بستر موافقت‌ها و مخالفت‌ها

طرح هر انديشه‌اى در فضاى خالى پديد نمى‌آيد. عوامل و جريان‌هايى‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ص ١٢٢.

[٢] . تصحيح الاعتقاد، مصنفات الشيخ المفيد، ج ٥، ص ١٣٣.

[٣] . سيد مرتضى، رسائل، ج ١، صص ٧٣- ٢٠.

[٤] . سيد ابوالقاسم خوئى، اجود التقريرات، ج ٢، ص ١٠٦.

[٥] . محمدتقى بروجردى، تقريرات درس، نهاية الافكار، ج ٣، ص ٩٤.

[٦] . همان، ج ٣، ص ١٢٢.