معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩١ - جايگاه گفتمان خبر تفسيرى

البته گاهى در روايت، قرائتى نقل شده كه بيشتر به تفسير ناظر است وقرائن هم به آن كمك مى‌كند، يا توجيهى وجيه در قرائت وجود دارد، مثلًا در همين نقل قرائت ياد شده گفته شود، مراد از آيه در مقام تحديد آيه است و مسئوليت امر به معروف تنها درباره عده‌اى خاص آمده است، همان‌طور كه در آيه: وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى‌ أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ،[١] موضوع خاص است: ولم يقل على امه موسى ولا على كل قومه‌[٢] در اين صورت باز از محل بحث بيرون مى‌رود.

٤. در روايت بيانى گاه تعيين مصداق است و اين بيان مصداقى از مفهوم ظاهرى كلام بيرون است، زيرا به‌صورت انحصارى بيان شده و كلام هم ظرفيت توسعه معنا را ندارد و شاهدى و قرينه‌اى از متن كتاب و يا تاريخ، كه ايجاد اطمينان كند هم بر آن وجود ندارد. در اين صورت است كه بايد درباره آن سخن گفت.

اگر روايت به تأويل و معانى بطنى ناظر باشد كه به لفظ مستند نيست، زيرا اگر از لفظ استفاده مى‌شود و يا با نظام چند معنايى سازگار باشد و توسعه را پذيرا شود،[٣] و يا قرينه‌اى از كلام نسبت به تأويل وجود داشته باشد، از محل بحث بيرون، و ديگر تعبد به روايت نيست.

٥. اگر در روايت در ذيل آيه به بيان و تفصيل احكام ناظر است، يا از معنايى ياد مى‌كند كه ناظر بر علل و ملاكات احكام است، يا از قرائتى ياد مى‌كند كه چه بسا حكم را تغيير مى‌دهد، مثل: يطهرن و يطَهّرن، هر چند آن‌ها خود به دسته‌بندى ديگرى نياز دارند؛ اما باز از محل بحث، بيرون است، چون اين از دسته اخبار آحاد در حوزه احكام است.

بنابراين در تمام اين صورت‌ها، خبر تفسيرى و تأويلى، نوعى پذيرفتن معنا، مفهوم، مصداق، ترجيح دادن احتمال انحصارى در ميان احتمالات گوناگون واژه و جمله است. و البته از مقوله التزام، اعتقاد و پذيرفتن معنايى و

[١] . اعراف، آيه ١٥٩.

[٢] . همان.

[٣] . درباره شمول معنايى ونظام چند معنايى درقرآن، به صاحب اين مقاله رجوع كنيد، در سايت:

ten. izaya. www