معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٨ - ١ تعريف علم الموهبه

١٢. علم الموهبه اكتسابى است يا عطايى؟

كليدواژه‌ها: علم الوهبه، علم لدنى، عرفان، تفاسير عرفانى، مبانى، استاد معرفت.

مقدمه‌

بررسى مباحث علوم قرآنى از منظر عالمان بزرگ و مفسران عالى‌قدرى چون آيت‌الله معرفت، غير از آن‌كه نكوداشتى علمى شمرده مى‌شود، سبب شكوفايى اين نوع مباحث نيز مى‌شود. هر قدر موضوعات مورد بحث ريزتر و دقيق‌تر انتخاب شود، توان نوآورى و ابتكار فزون‌تر خواهد شد.

يكى از موضوع‌هايى كه به اختصار در آثار آيت‌الله معرفت مشاهده مى‌شود، دارا بودن علم الموهبه به‌عنوان شرطى از شروط مفسر قرآن است. ايشان در برخى از آثار خود به شكل اشاره و در برخى ديگر مفصل درباره آن سخن گفته‌اند و شايد آنچه در كتاب‌ تفسير و مفسران‌ بيان داشته‌اند، مفصل‌ترين بيان ايشان در اين زمينه قلمداد شود؛ و به همين جهت اين اثر را محور تحليل و بررسى بيشتر قرار مى‌دهيم.

گرچه آنچه كه استاد بيان داشته‌اند بسيار اندك است، اما مباحث مربوط به علم الموهبه بسى فراوان و گسترده و نيازمند مباحث بسيار است و مى‌توان يك جلد كتاب به مباحث آن اختصاص داد. لكن در اين نوشته مختصر، به برخى از مسايل اشاره مى‌كنيم و بيشتر به مطالبى خواهيم پرداخت كه با گفته‌هاى استاد معرفت ارتباط داشته باشد.

١. تعريف علم الموهبه‌

واژه موهبت چه با فتحه هاء يا كسره آن، از ماده وهب اقتباس شده و منظور از آن، بخشش و عطا كردن است. از نظر صرفى، واژه موهبت هم مى‌تواند اسم مصدر و يا مصدر خالص و يا مصدر به‌معناى اسم مفعول باشد. مفهوم آن بنا بر احتمال اول، بخشش و عطا و بنا بر احتمال دوم، بخشيدن و