معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٨ - علم كلام

بن ابى اميه‌ هم در نزد او بودند. پيامبر فرمود: عمو، بگو لا اله الا الله تا با اين سخنت در نزد خدا به نفع تو احتجاج كنم ... ولى‌ ابوجهل‌ و عبدالله‌ به او گفتند: «ابوطالب‌، آيا از آيين‌ عبدالمطلب‌ روى برمى‌گردانى؟» پيامبر فرمود: مادامى كه مورد نهى خداوند قرآن نگيرم، براى تو استغفار خواهم كرد ... ولى اين آيه نازل شد!

استاد مى‌نويسد:

اين پندار و دروغ باطل را اين تحقيق تاريخى رد مى‌كند كه‌ ابوطالب‌ كه بازوى محكمى هم براى پيامبر (ص) بوده است سه سال قبل از هجرت رحلت كرده است، اما آيه براءه در سال نهم هجرى (يعنى ١٢ سال پس از رحت او) نازل شده است. در كنار اين تحقيق تاريخى دلايل فراوانى هم بر اسلام‌ ابوطالب‌ وجود دارد.[١]

علم كلام‌

علم كلام كه به آن علم اصول دين يا علم توحيد و صفات نيز گفته مى‌شود، علمى است كه عقايد اصلاحى را تبيين و با ادله و براهين آن را اثبات و نيز شبهات آن را پاسخ گفته و از آن دفاع مى‌كند.[٢]

راغب‌[٣] و سيوطى‌[٤] و ديگر دانش‌پژوهان علوم قرآنى، علم كلام را يكى از علوم بايسته براى مفسر دانسته‌اند. استاد معرفت نيز بر اين بايستگى تأكيد دارد.[٥]

قرآن در اثبات عقايد اسلامى معمولًا از استدلال‌هاى فشرده و موجزى بهره مى‌برد كه به تفصيل و توضيح نياز دارند. آشنايى كامل‌تر با موضوعاتى كه قرآن به آن‌ها پرداخته است يكى از راه‌هاى قرينه‌يابى و ابهام‌زدايى از استدلال‌ها و بيانات فشرده قرآن است. علاوه بر اين، توجه به مباحث كلام جديد نيز مى‌تواند زمينه مناسب‌ترى براى فهم ابعاد ناشناخته كلام الهى فراهم آورد.

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٤٩.

[٢] . ر. ك: شرح المواقف، ج ١، ص ٣٤.

[٣] . مقدمه تفسير راغب، ص ٩٧.

[٤] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٤، ص ٢١٥.

[٥] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ٥٧.