معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١١٩ - سخن آخر

ذيل آيه مى‌نويسد:

حصول الحي من الميت ليس بأعجب من انقداح النار من الشجرة الخضراء و هما متضادان.[١]

٢. در كريمه‌ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ‌[٢] واژه «نجم» كه به معناى «ماظهر و اعتلى»[٣] است، در بخشى از معناى مركب خود (اعتلاء) از يك سو و واژه «يسجدان» هم در بخشى از معناى خود (هوى و سقوط) از ديگر سو با هم تضادّ دلنشينى را سامان مى‌دهند كه مفسر مى‌توانست با تكيه بر اين طباق به اين برداشت لطيف نزديك شود كه شايد آيه در پى القاى اين سخن است كه «همان نباتى كه چشم‌هاى ظاهربين در حال «صعود و ارتفاع و ترقى» ديده مى‌شوند با چشم‌هاى سبب سوراخ كن در حال «سجود و ابتهال و تذلّل» ديده مى‌شوند.»

سخن آخر

لازم است تأثير علم بديع در دانش تفسير به‌صورت جداگانه‌اى مورد بررسى قرار گيرد، اما در اينجا همين قدر توضيح كافى مى‌نمايد كه اهالى تفسير گره‌گشايى‌[٤] «مشاكله»[٥]- كه يكى از محسنات علم بديع است- از تفسير آياتى مثل‌ اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ،[٦] جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها[٧] فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ ...[٨] يا تأثير شگرف محسّناتى مثل «استخدام»[٩] در برداشت‌هاى لطيف تفسيرى را مورد كم‌مهرى قرار نخواهند داد و بدين ترتيب علم بديع را- ولو

[١] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٧ ص ١١٢.

[٢] . الرحمن، آيه ٦.

[٣] . حسن مصطفوى، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، ج ١٢، ص ٤٢.

[٤] . ر. ك: محمد بن حسن الشيخ الطوسى، التبيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٨٠.

[٥] . ر. ك: جواهر البلاغه، ص ٣٢٢.

[٦] . بقره، آيه ١٥.

[٧] . شورى، آيه ٤٠.

[٨] . بقره، آيه ١٩٤.

[٩] . ر. ك: جواهر البلاغه ص ٣١١.