معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٥ - چند نمونه

تأثير لغت در تفسير متن سخنى نيست كه اثباتش به اطاله كلام نيازمند باشد. استاد معرفت اين تأثير را چندان جدى مى‌گيرد كه در كتاب قيم‌ التمهيد[١] فصل طولانى و مستوفايى را به بحث از تأثير لغت در ادراك اعجاز القرآن‌ اختصاص مى‌دهد. وى بعد از آن كه تحقيق جالبى از ابوهلال‌ و ابوسليمان بستى‌ در فروق اللغويه‌ نقل مى‌كند، مى‌نويسد:

لازم است بعضى از مطالبى را كه‌ ابوسليمان بستى‌ از آن‌ها غفلت كرده تدارك كنيم.

او بعد خود بحث زيبايى را در فروق اللغويه‌ ارائه مى‌كند و در آن قواعدى از لغت را بررسى مى‌كند.

ضرورت لغت به مثابه يك دانش (نه منبع) براى مفسر

منابع لغوى غالباً بين مفاد استعمالى و جدى و حقيقى و مجازى و كنايى واژه‌ها فرقى نگذاشته‌اند و در پاره‌اى موارد اختلاف نظر عميقى هم بين آن‌ها ديده مى‌شود، حتى گاهى اجتهاد شخصى آنان هم در بيان معانى واژگان دخيل است علاوه بر اين، بين روش‌هاى بيانى و انگيزه‌هاى تدوين لغات هم تفاوت‌هاى بسيار تعيين كننده‌اى ديده مى‌شود. بى‌توجهى مفسر در خلط بين مفهوم و مصداق، چرايى و چگونگى عدول متكلم از معناى وضعى به معناى مجازى يا معناى كنايى و ... از اسباب خطا و مغالطه مفسر محسوب مى‌شوند. چنين است كه مفسر براى دستيابى به معانى واژه‌ها بايد از قواعد و ضوابطى كه لغت‌شناسان بر اساس آن به كشف معانى لغات رسيده و منابع لغوى را تدوين كرده‌اند و همچنين از مهارت‌هايى براى رهايى از خطا در فهم معانى واژه‌ها آگاه شود.

چند نمونه‌

استاد براى رسيدن به معناى دقيق واژه «استواء» هم به شعر اخطل‌[٢] و هم به‌

[١] . در حدود ٣٠ صفحه( صص ٥٣- ٢٥) ج ٥ التمهيد.

[٢] . شعر جاهلى عرب و آيات قرآن از مهم‌ترين منابع لغت شمرده مى‌شوند.