؛ پس استقصاء مملكتها و شهرها لازم نيست و به مجرد اينكه رسيدن به جايى ممكن است و (همچنين) به احتمالات بعيد اعتنا نمى‌شود، بلكه در جاهايى كه گمان وجود او است و احتمال نزديك مى‌رود تفحص مى‌شود.

(٣)

مسأله ١٧- اگر بداند كه او در زمانى در شهر معينى بوده است سپس اثر او منقطع شده است‌

اولا از همان شهر به طور متعارف و معتاد جستجو مى‌شود پس تفقد از او در اجتماعات و مجامع عمومى و بازارها و بيمارستانها و كاروانسراهايى كه آماده براى نزول غرباء است و مانند اينها در آن شهر، كفايت مى‌كند و لازم نيست كه آن محلّه‌ها به طور استقصا تفتيش يا سؤال بشود بلكه اكتفا كردن به آنچه كه معتاد است از جاهاى مشهور آن، كفايت مى‌كند. و سزاوار است كه لباس مفقود و صنعت و حرفه‌اش ملاحظه شود؛ پس در محله‌هاى مناسب آن جستجو شود و از صاحبان آن صنف و حرفه مثلا سؤال شود، پس اگر فحص كامل در اين شهر انجام گرفت و اثرى از او ظاهر نشد و موت و حياتش معلوم نگشت چنانچه اگر به قرائنى احتمال داده نشود كه به جاى ديگرى منتقل شده است فحص و سؤال ساقط مى‌شود و به گذشت مدت چهار سال صبر اكتفا شود.

ولى اگر احتمال انتقال او به جاى ديگر برود چنانچه همه اطراف، احتمال مساوى داشته باشد بايد از او در آن اطراف جستجو شود و استقصاى تام لازم نيست بلكه تفحص بعضى محله‌هاى مهم و مشترك در هر طرف كفايت مى‌كند و البته بايد الأقرب فالأقرب نسبت به آن شهر اول را رعايت نمايد.

و اگر احتمال در بعضى از آنها اقوى باشد جايز است كه محل فحص را همانجا قرار داد و به آن اكتفا نمود خصوصا اگر احتمال انتقال او به جاى ديگر بعيد باشد و اگر بداند كه او در مملكتى بوده يا به آن مملكت مسافرت نموده است سپس اثر او قطع شده است تفحص از او در مدت تربص، در شهرهاى مشهور آن مملكت كه به آنها سفر مى‌شود، كفايت مى‌كند.

و اگر از مملكتى مانند عراق به شهر معيّنى مثلا به خراسان مسافرت كند، فحص در شهرها و منزلگاههايى كه در راه آن شهر قرار دارد و در خود آن شهر، كفايت مى‌كند و به جاهاى دور از راه مثلا نگاه نمى‌شود تا چه رسد به شهرهايى كه در اطراف مملكت واقع‌