يا به ذكر اسم علم او كه مختص به او مى‌باشد مانند لفظ جلاله «اللّه» و ملحق به آن است آنچه بر غير او اطلاق نمى‌شود مانند رحمان. يا به ذكر اوصاف و افعال مختص به او مى‌باشد كه غير او در آن با او شريك نمى‌باشد مانند قول او: «و مقلب القلوب و الابصار»، «و آن كسى كه جانم به دست او است» و «آن كسى كه حبه را شكافت و انسان را آفريده» و نظاير اينها. يا به ذكر اوصاف و افعال مشتركه‌اى كه بر خداى تعالى و بر غير او اطلاق مى‌شود ليكن غالبا بر او اطلاق مى‌شود به طورى كه در وقت اطلاق، منصرف به خداى تعالى مى‌شود مانند ربّ و خالق و بارى و رازق و رحيم. و به آنچه كه انصراف به او ندارد موجود و حىّ و سميع و بصير و قادر، منعقد نمى‌شود اگر چه به آنها نيّت قسم به ذات مقدس خدا را داشته باشد؛ البته اشكال دارد پس احتياط ترك نشود.

(٢)

مسأله ٣- آنچه در انعقاد قسم معتبر است اين است كه قسم به خداى متعال- نه به غير او- باشد

؛ پس هر چيزى كه عرفا صدق كند كه قسم به خداى متعال است، قسم به آن منعقد مى‌شود.

و ظاهرا صدق مى‌كند اگر بگويد: «قسم به حق خدا» و «به جلال خدا» و «به عظمت خدا» و «به كبريايى خدا» و «قسم به بقاء و دوام خدا» و در انعقاد قسم به اين كه بگويد: «به قدرت خدا» و «به علم خدا» تأمل است اگر چه خالى از قرب نيست.

(٣)

مسأله ٤- در انعقاد قسم معتبر نيست كه انشاى قسم به حروف آن باشد

به اينكه بگويد:

«و اللّه يا باللّه يا تاللّه (قسم به خدا) هرآينه انجام مى‌دهم اين را» بلكه اگر آن را به دو صيغه قسم و حلف، انشا نمايد مانند قول او: «اقسمت باللّه» يا «حلفت باللّه» نيز منعقد مى‌شود البته دو لفظ «اقسمت» و «حلفت» بدون لفظ جلاله يا چيزى كه به منزله آن است، كفايت نمى‌كند.

(٤)

مسأله ٥- يمين به قسم به پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) و ائمه اطهار (عليهم السّلام) [منعقد نمى‌شود]

و بقيّه نفوس مقدّس و معظم، و به قرآن كريم و به كعبه شريف و بقيه مكانهاى محترم، منعقد نمى‌شود.

(٥)

مسأله ٦- يمين به طلاق و مانند آن منعقد نمى‌شود

به اين كه بگويد: «زوجه‌ام طالق است اگر اين را انجام دهم يا اگر انجام ندهم»؛ پس مثل اين قسم در حصول طلاق و مانند آن به مخالفت آن و در مترتب شدن گناه يا كفاره بر او، اثر نمى‌كند. و همچنين است يمين به برائت از خداى متعال يا از رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) يا از دين او يا از ائمه (عليهم السّلام) به اين‌