همچنين اگر متّهب، عوض آن را- و لو اينكه مختصر باشد- بدهد، رجوعى نيست. چه اينكه دادن عوض به جهت شرط شدن او در هبه باشد و چه شرط نشده باشد، به اينكه عقد مطلق باشد ليكن متّهب به واهب چيزى برساند و به او عوض بدهد فرقى نمى‌كند. و همچنين اگر واهب از هبه‌اش قصد تقرب الى اللّه تعالى داشته باشد، رجوعى نيست.

(١)

مسأله ٩- تصرفى كه انتقال دهنده است مانند بيع و هبه يا تصرفى كه عين را تغيير مى‌دهد به طورى كه با آن صدق كند كه عين به شكل اول خود باقى نمانده است، ملحق به تلف مى‌باشد

، مانند گندم كه آردش مى‌كند و آرد كه نانش مى‌پزد و پارچه كه جدايش مى‌كند يا رنگش مى‌نمايد و مانند اينها، نه تصرفى كه تغيير ندهد، مانند لباسى كه آن را مى‌پوشد و فرشى كه آن را پهن مى‌كند و چارپايى كه سوارش مى‌شود يا علف و يا آبش مى‌دهد و مانند اينها و ظاهرا از قبيل اولى است اگر ممزوج شود با چيز ديگرى به طورى كه امتياز از بين برود و قابل جدا كردن از هم نباشد. و از قبيل دومى است شستن لباس.

(٢)

مسأله ١٠- در جايى كه رجوع در هبه براى واهب جايز است، بين همه و قسمتى از آن فرقى نيست.

پس اگر دو چيز را به يك عقد به اجنبى هبه نمايد برايش جايز است كه به يكى از آنها رجوع نمايد بلكه اگر يك چيز را به او هبه كند جايز است كه به بعضى از آن به طور مشاع يا معيّن، رجوع نمايد.

(٣)

مسأله ١١- هبه يا با عوض است يا بدون عوض.

و منظور از اولى آن است كه ثواب و عوض در هبه شرط شود اگر چه عوض داده نشود يا عوض از آن داده شود اگر چه عوض در آن شرط نباشد.

(٤)

مسأله ١٢- اگر هبه كند و مطلق باشد بر متّهب لازم نيست كه پاداش و عوضى به او بدهد

چه از ادنى به اعلى باشد يا بر عكس آن، يا از مساوى به مساوى باشد؛ اگر چه بهتر بلكه احتياط اين است كه در صورت اولى، به او عطا كند. و اگر متهب به او عوض دهد قبول آن بر واهب واجب نيست و اگر قبول كند و بگيرد، هبه لازم مى‌شود و هيچ كدام از اينها حق رجوع به آنچه را كه داده‌اند، ندارند.

(٥)

مسأله ١٣- اگر واهب در هبه‌اش بر متّهب، شرط كند كه عوض بدهد

به اينكه به عنوان جزا و پاداش چيزى به او هبه نمايد و او هبه را با همان شرط قبول نمايد و موهوب را قبض كند، بين ردّ هبه و پرداخت عوض مخيّر مى‌باشد. و احتياط پرداخت آن است؛ پس اگر آن را بپردازد هبه اولى بر واهب لازم مى‌شود وگرنه حق رجوع در هبه را دارد.

(٦)

مسأله ١٤- اگر عوض را در هبه‌اى كه عوض در آن شرط است تعيين نمايد.

متعيّن مى‌شود و