و آنچه كه زيادش مستى مى‌آورد كم و زيادش حرام مى‌باشد و اگر فرضا در بعضى از مزاجها يا در بعضى از مناطق يا به سبب عادت به آن مستى نياورد موجب حرام نبودن آن نمى‌باشد.

(٢)

مسأله ١٧- اگر شراب به سركه منقلب شود حلال مى‌باشد

، خواه انقلابش خود به خود باشد يا به وسيله‌اى باشد. بدون آنكه چيزى با آن ممزوج شود يا با چيزى باشد، خواه استهلاك چيز ضميمه قبل از انقلاب شراب به سركه باشد كما اينكه به مختصرى نمك يا سركه ممزوج گردد و در شراب مستهلك شوند سپس شراب سركه شود. و خواه آن ضميمه مستهلك نشود بلكه همان طور باقى بماند تا بعد از انقلاب شراب به سركه. ليكن شرط آن است كه اختلاط آن جهت علاج و به اندازه متعارف باشد ولى اگر زيادتر از آن باشد محلّ اشكال است بلكه با غلبه آن، اقوى آن است كه حرام و نجس باشد و امّا چيزى كه در حدّ متعارف ممزوج به آن شده و باقى مانده است، به تبعيت آن پاك مى‌گردد كما اينكه ظرف آن به تبعيت پاك مى‌شود.

(٣)

مسأله ١٨- «فقّاع»- در صورتى كه داراى جوشش باشد- از محرمات است‌

اگر چه مسكر نباشد. و فقاع، شراب معروفى است كه در سابقها غالبا از جو گرفته مى‌شد و آب جويى كه بين اطبّاء معمول است از فقاع نمى‌باشد.

(٤)

مسأله ١٩- آب انگور در صورتى كه جوشش كند و خود به خود بجوشد يا به وسيله آتش بجوش درآيد، حرام است‌

و آب كشمش و خرما در صورتى كه به سبب آتش بجوش درآيند، حلال مى‌باشد. و همچنين است اگر خود به خود بجوشند مگر اينكه مسكر بودن آنها ثابت شود، و ظاهر آن است كه جوشيدن به وسيله آفتاب مانند جوشيدن به آتش است، پس حكم آن را دارند.

(٥)

مسأله ٢٠- ظاهر آن است آبى كه در درون حبّه انگور است در حكم آب انگور مى‌باشد

؛ پس اگر خود به خود يا به وسيله آتش بجوشد حرام مى‌باشد البته مادامى‌كه جوشش آن، احراز نشود حكم به حرمت آن نمى‌شود. پس اگر يك حبّه انگور به درون ديگى كه مى‌جوشد، بيفتد و در آب جوشان، بالا و پائين رود، مادامى‌كه جوشش آن معلوم نشود حرام نمى‌باشد و مجرد آنچه كه ذكر شد، موجب جوشيدن درون حبه نمى‌باشد.

(٦)

مسأله ٢١- معلوم است كه كشمش به تنهايى آبى ندارد، پس مقصود از عصير كشمش آن آبى است كه شيرينى از آن تحصيل نمايد

يا به اين كه كوبيده شود و با آب مخلوط گردد و يا به اين كه در آب قرار داده شود و بعد از مدتى، شيرينى كشمش را پيدا كند به طورى كه در شيرينى، مانند آب انگور گردد و با به اين كه در آب خيسانده شود و سپس فشرده شود و در نتيجه عصاره آن بيرون بيايد و اما اگر كشمش به حال خودش باشد و در درون آن آبى پيدا شود ظاهرا عصير آن نمى‌باشد، پس با جوشيدن حرام نمى‌شود اگر چه بگوييم كه عصير جوشيده كشمش حرام‌