مالى ابتداء شود، پس از اصل خارج مى‌شود آنگاه اگر چيزى باقى بماند ثلث آن معين مى‌شود و از آن واجب بدنى و تبرعى، خارج مى‌شود. پس اگر براى آنها وافى باشد يا براى آنها كافى نباشد ولى ورثه آن را اجازه بدهند در هر دو نافذ مى‌شود. و اگر وافى نباشد و ورثه هم اجازه ندهد واجب بدنى مقدم مى‌شود و نقص بر تبرعى وارد مى‌شود. و اگر محلّ مال الوصيّة كه بايد از آن خارج شود، ذكر كند و وصيت كند به اينكه از ثلث خارج شود واجبات- مالى باشند يا بدنى- بنابر اقوى بر تبرعى مقدم مى‌شوند. و اما واجبات، بعضى از آنها بر بعضى ديگر مقدم نمى‌شود، بلكه ظاهر آن است اگر به طور ترتيب وصيّت نمايند، مقدم سپس مقدم بعد از آن، تا ثلث تمام شود جلو انداخته مى‌شود. پس اگر از واجب مالى چيزى باقى بماند از اصل تركه خارج مى‌شود و اگر چيزى از بدنى باقى بماند لغو مى‌شود و اگر بين آنها ترتيبى نباشد، ثلث بر آنها توزيع مى‌شود و واجب مالى- نه بدنى- از اصل اتمام مى‌شود.

(١)

مسأله ٣٦- اگر به وصيت‌هاى متضادى وصيت نمايد، به اينكه وصيت آخرى با قبلى منافات داشته باشد

كما اينكه اگر عين مشخصى را براى يكى وصيت كند سپس همان عين را بر يكى ديگر وصيت كند يا ثلث مال خود را براى شخصى وصيت كند سپس همان را براى شخص ديگر وصيت كند، وصيت بعدى عدول از قبلى مى‌باشد، پس بايد به وصيت بعدى عمل شود. و اگر عين مشخصى را براى شخصى وصيت كند سپس نصف آن را براى شخصى ديگر وصيت كند ظاهر آن است كه وصيت دوم نسبت به نصف آن عين- نه همه آن- عدول مى‌باشد پس نصف ديگر، براى شخص اولى باقى مى‌ماند.

(٢)

مسأله ٣٧- متعلّق وصيت اگر كسر مشاعى از تركه باشد مانند ثلث يا ربع، موصى له آن را به مردن او و قبول، مالك مى‌شود

، و ثلث يا ربع هر چيزى مال او مى‌شود و با ورثه در آنها از همان وقتى كه مالك شده، شريك مى‌شود. اين در وصيت تمليكيه است. و امّا در عهديه كما اينكه اگر وصيت كند كه ثلث يا ربع تركه‌اش را در عبادات و زيارات مصرف نمايند موصى به در اين قبيل وصايا بر حكم مال ميت باقى مى‌ماند؛ پس با ورثه از وقتى كه به ارث مالك مى‌شوند شريك است. بنابراين ثلث يا ربع هر چيزى مال ميّت است و بقيه مال ورثه مى‌باشد و مادامى‌كه موصى به از مال آنها جدا نشده و تقسيم بين آنها و موصى له واقع نشده، اين شركت باقى است. پس اگر نماى متصل يا منفصلى قبل از تقسيم حاصل شود بين ورثه و موصى له مى‌باشد.

و اگر چيزى از تركه تلف شود از هر دو مى‌باشد. و اگر آنچه را كه وصيت كرده مال معينى باشد كه مساوى ثلث يا كمتر از آن باشد، به موصى له اختصاص پيدا مى‌كند و ورثه در آن حق اعتراض ندارند و احتياج به اجازه آنها نمى‌باشد؛ ليكن وقتى ملكيت موصى له يا ميت در تمام‌