البته بنابر آنچه كه قبلا گفتيم از اينكه حرمت خاك به طور مطلق نمى‌باشد، اشكالى ندارد كه از حائر شريف و غير آن تا سر يك ميل بلكه بيشتر از آن تا حدودى كه احاديث، مشتمل بر آن است جهت استشفاء به قصد رجاء گرفته شود و خوردن آن حرام نمى‌باشد ليكن ترك احتياط، سزاوار نيست.

(١)

مسأله ١٢- خوردن تربت مقدس جهت استشفاء، يا به فرو بردن در حلق و بلعيدن است و يا به حلّ كردن آن در آب و آشاميدن آن است‌

يا با شربتى ممزوج شود و آن را به قصد شفاء بخورد.

(٢)

مسأله ١٣- اگر خودش تربت را بردارد يا علم پيدا كند كه اين گل از آن تربت مقدّس است اشكالى در آن نمى‌باشد.

و همچنين است اگر بيّنه بر آن اقامه شود بلكه ظاهرا قول يك عادل بلكه يك نفر مورد اطمينان كفايت مى‌كند و در كفايت قول ذو اليد اشكال است و احتياط آن است كه در غير صورت علم و قيام بيّنه، با آب يا شربت ممزوج شود و مستهلك گردد سپس خورده شود.

(٣)

مسأله ١٤- جواز خوردن «گل ارمنى» جهت مداوا، بعيد نيست‌

ليكن احتياط آن است كه آن را نخورد، مگر اينكه معالجه منحصر به آن باشد يا با آب و مانند آن ممزوج گردد به طورى كه با امتزاج آن، خوردن گل، صدق نكند.

(٤)

مسأله ١٥- شراب به ضرورت دين حرام است‌

به طورى كه حلال داننده آن با توجه به لوازم آن كه تكذيب پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) «و العياذ باللّه» باشد، در زمره كفّار مى‌باشد و تحقيقا در اخبار، ترك آن به طور شديد و با عظمت و در ارتكاب آن تهديد و وعيد سخت، وارد شده است.

و از امام صادق (عليه السّلام) است كه «شراب، مادر خباثتها و سرامد هر شرّى است، و ساعتى بر خورنده شراب مى‌آيد كه عقلش سلب مى‌شود و در نتيجه پروردگارش را نمى‌شناسد. و معصيتى را ترك نمى‌كند مگر اينكه آن را مرتكب شود و حرمتى را رها نمى‌كند مگر اينكه آن را هتك نمايد و هيچ خويشى متصل و نزديكى نيست مگر آنكه آن را قطع مى‌كند و هيچ فحشايى نيست مگر آنكه آن را بياورد». و تحقيقا وارد شده است كه: حضرت رسول (صلّى اللّه عليه و آله) در آن ده نفر را لعنت نموده است: غرس‌كننده آن و حافظ آن و فشار دهنده آن و خورنده آن و ساقى آن و حامل آن و كسى كه به سوى او حمل مى‌شود و فروشنده آن و خريدار آن و خورنده قيمت آن. بلكه در بعضى از اخبار تصريح شده است كه آن بزرگترين كبيره‌ها است.

و در اخبار زيادى آمده است كه «مد من شراب» مانند عبادت كننده بت است. و بعضى از اخبار «مد من» را تفسير نموده كه او آن چنان كسى نيست كه هر روز مى‌خورد و ليكن كسى است كه خود را آماده كرده كه اگر شراب پيدا كند آن را بخورد. و علاوه بر اينها ضررهاى زيادى در خوردن آن مى‌باشد كه اطباى حاذق آنها را در اين زمانها كشف نموده و منصفهايى از غير ملّت ما (مسلمين) اقرار و اعتراف به آنها پيدا كرده‌اند.