اول پس نفقه فرزند- مرد باشد يا زن- بر پدرش واجب است و اگر پدر نباشد و يا فقير باشد بر جد پدرى واجب است و با نبود جد يا اينكه فقير باشد بر جد پدر واجب است و همچنين به طور الأقرب فالأقرب، بالا مى‌رود و با نبود آنها يا اگر توانايى ندارند بر مادر فرزند واجب است و با نبود يا فقر او بر پدر مادر، و مادر پدر مادر، و پدر مادر مادر، و مادر مادر مادر، و همچنين بر الأقرب فالأقرب واجب است. و با مساوى بودن آنها در درجه، در آن به طور مساوى شريك مى‌باشند اگر چه در مرد بودن و زن بودن مختلف باشند و در حكم پدران مادر و مادران مادر، مادر پدر است و هر كسى كه با مادر به پدر نزديك است مانند پدر مادر پدر و مادر مادر او و مادر پدر او و هكذا.

(١) پس نفقه فرزند با نبود پدران و مادر او بر آنها واجب است البته با مراعات الأقرب فالأقرب نسبت به فرزند، پس اگر پدر و جدى داشته باشد كه توانگرند پس نفقه بر پدر است و اگر پدر و مادر داشته باشد نفقه او بر پدر است و اگر جدّ پدرى يا مادر داشته باشد نفقه بر جد است و اگر با جد مادرى و مادر باشد بر مادر است و اگر با جد و جدّه مادرى باشد به طور مساوى شريك مى‌باشند و اگر با جده پدرى و جد جده مادرى باشد هر سه شريك هستند اينها در اصول است، مقصودم پدرها و مادرها مى‌باشند.

و اما فروع، مقصودم فرزندان مى‌باشند پس نفقه پدر و مادر- در وقتى كه دستشان خالى است، بر فرزند است در صورتى كه داراى تمكن باشد- مرد باشد يا زن و با نبود او يا اينكه فقير باشد، پس بر فرزند فرزند است، مقصودم پسر پسر يا پسر دختر و دختر پسر يا دختر دختر است و هكذا الأقرب فالأقرب.

و اگر متعدد و در درجه مساوى باشند به طور مساوى شركت مى‌كنند پس اگر پسر يا دختر با پسر پسر مثلا باشد پس بر پسر يا دختر است و اگر دو پسر يا دو دختر يا يك پسر و يك دختر داشته باشد به طور مساوى شريكند. و اگر اصول و فروع اجتماع كنند مراعات الأقرب فالأقرب مى‌شود. و در صورت تساوى، شريك مى‌باشند پس اگر پدر با پسر يا دختر داشته باشد، به طور مساوى شركت مى‌كنند. و اگر پدر با پسر پسر يا پسر دختر داشته باشد پس بر پدر واجب است. و اگر پسر و جد پدرى باشد بر پسر واجب است. و اگر پسر پسر با جد پدرى باشند به طور مساوى شركت مى‌كنند. و اگر مادر با پسر پسر يا پسر دختر مثلا داشته باشد بر مادر واجب است.

و در موردى كه مادر با پسر يا دختر جمع شوند امر مشكل مى‌شود و احوط رضايت و تسالم بر شركت نموده به طور مساوى است.

و اما جهت دوّم، پس اگر نزد او زيادتر از نفقه خودش و نفقه زوجه‌اش چيزى كه براى تمام‌