و شهادت زنان در آن- چه منفرد باشند و چه منضم به مردان باشند- قبول نمى‌شود. و اما وصيت به مال مانند ساير دعاوى مالى به شهادت دو مرد عادل، يك شاهد و قسم، و شهادت يك مرد عادل و دو زن عادل ثابت مى‌شود، و از بين دعاوى مالى، وصيّت به مال به دو چيز امتياز پيدا مى‌كند: يكى از آنها اين است كه به شهادت زنان به طور منفرد ثابت مى‌شود اگر چه چهار تا تكميل نشود و قسم ضميمه نشود، پس ربع آن به شهادت يك زن عادل و نصف آن به دو زن و سه چهارم آن به سه زن و تمام آن به چهار زن ثابت مى‌شود.

دومى آنها اين است كه وصيت به شهادت دو مرد ذمّى كه در دين خودشان عادل باشند در وقت ضرورت و نبود مؤمنين عادل، ثابت مى‌شود و شهادت غير اهل ذمه از كافرها قبول نمى‌شود.

(٢)

مسأله ٦٤- اگر ورثه بزرگ باشند و همه به وصيت بر ثلث و كمتر از آن براى وارث يا بيگانه يا به اينكه در مصرفى صرف شود اقرار نمايند

در تمام موصى به ثابت مى‌شود و به جهت اقرارشان لازم است كه به آن عمل نمايند و احتياج به بيّنه ندارد. و اگر بعضى از ورثه به آن اقرار نمايد و بعضى ديگر اقرار نكند پس اگر مقرّ دو نفر عادل باشند بازهم در تمام ثابت مى‌شود؛ زيرا نسبت به مقر، اقرار و نسبت به غير آن شهادت است؛ پس به بيّنه ديگرى احتياج نيست. وگرنه نسبت به حصه مقرّ، ثابت مى‌شود و در بقيّه آنان، احتياج به بيّنه دارد. ولى اگر مقر يك عادل باشد و وصيت به مال براى شخص يا اشخاصى باشد ضميمه نمودن قسم مقر له به اقرار مقر در ثبوت تمام، كفايت مى‌كند. بلكه اگر يك زن عادل باشد در ربع حصه بقيّه آنان طبق آنچه كه در مسأله قبل گذشت، ثابت مى‌شود.

و خلاصه كسى كه از ورثه مقر است نسبت به حصه‌هاى افراد باقى شاهد مى‌باشد مانند بيگانه پس ثابت مى‌شود به اقرار بعض ورثه در حصه ديگران آن چيزى كه با شهادت اجنبى ثابت مى‌گردد.

(٣)

مسأله ٦٥- اگر وارث اصل وصيت را اقرار نمايد مانند بيگانه است‌

، پس حق ندارد وصايت كسى را كه ادعاى آن را دارد، انكار نمايد و انكار از او شنيده نمى‌شود مانند غير او. ولى اگر وصيت متعلق باشد به افراد قصّر يا عناوين عمومى مانند فقرا يا وجوه قربة الى اللّه مانند مساجد و زيارتگاهها يا خود ميت مانند استيجار عبادات و زيارات براى او و مانند اينها هر كسى مى‌داند كه مدعى وصايت دروغ مى‌گويد مخصوصا اگر خيانت را از او ببيند، حق دارد او را انكار نمايد و از باب حسبه با او نزد حاكم ترافع نمايد؛ ليكن وارث و بيگانه، در اين مساوى مى‌باشند مگر