وقف داخل آن عنوان باشد يا بعدا داخل در آن شود، پس اگر مقصود اين باشد كه بر آنها توزيع شود، بدون اشكال، گرفتن حصه‌اش از منافع آن جايز نيست بلكه لازم است كه در وقت وقف، غير از خودش را قصد نمايد و قصد خروج خودش را بنمايد. و از اين قبيل است جايى كه چيزى را بر ذريه پدر يا جدّش وقف نمايد و مقصودش پخش و توزيع آن باشد كما اينكه شايع و متعارف در اين قبيل اوقاف است. و اگر مقصود اين است كه مصرف را بيان كند كما اينكه غالبا در وقف بر فقراء و زوّار و حجاج و مانند اينها، متعارف است، پس بدون اشكال در صورتى كه خروج خودش را قصد كرده باشد، از آن خارج است و استفاده از آن برايش جايز نيست. و امّا اگر قصد اطلاق و عموم را داشته باشد به طورى كه شامل خودش هم باشد بنابر اقوى استفاده از آن جايز است. و البته احتياط خلاف آن است. بلكه در جواز استفاده كفايت مى‌كند كه قصد خروج خود را از مصرف نداشته باشد و او سزاوارتر به استفاده است از كسى كه قصد كرده كه داخل آن باشد.

(١)

مسأله ٢٩- بلوغ و عقل و اختيار و محجور نبودن به خاطر بى‌پولى يا سفاهت در واقف معتبر است‌

، پس اگر بچه‌اى و لو اينكه ده‌ساله شده باشد چيزى را وقف نمايد، صحيح نيست بنابر اقوى. ولى از آنجايى كه وصيت بچه‌اى كه ده‌ساله شده باشد- كما اينكه مى‌آيد- بنابر اقوى صحيح است، پس اگر وصيت به آن نمايد، وقف وصى از طرف او صحيح مى‌باشد.

(٢)

مسأله ٣٠- واقف لازم نيست كه مسلمان باشد

؛ پس وقف كافر در جايى كه از مسلمان صحيح است بنابر اقوى صحيح مى‌باشد. و همچنين در جايى كه بنابر مذهب خودش صحيح است از حيث اينكه اقرار و واگذارى او به مذهب خودش مى‌باشد.

(٣)

مسأله ٣١- چيزى كه وقف مى‌شود معتبر است كه عين مملوكى باشد كه بتوان از آن استفاده و انتفاع برد منفعتى كه حلال باشد

، به طورى كه عين آن باقى بماند به صورت قابل توجه و به آن حق ديگرى كه مانع از تصرف باشد تعلق پيدا نكند و قبض آن ممكن باشد؛ پس وقف منافع و دينها و آنچه كه مطلقا مملوك نمى‌باشد مانند حرّ يا چيزى كه مملوك مسلمان نمى‌شود، مانند خوك، و چيزى كه استفاده از آن فقط به اتلاف آن است مانند طعام‌ها و ميوه‌ها و چيزى كه استفاده مورد قصد از آن انحصار در حرام مى‌باشد مانند آلات لهو و قمار،- وقف همه اينها- صحيح نيست. و چيزى كه منفعت مقصوده از وقف آن حرام باشد ملحق به آنها مى‌باشد، كما اينكه اگر چارپا را براى بار عرق، يا دكان را براى حفظ يا فروش آن وقف نمايد. و همچنين وقف گل براى بوييدن، بنابر اصح صحيح نيست؛ زيرا بقاى آن مورد توجّه نمى‌باشد. و وقف عين رهنى و چيزى كه گرفتن آن امكان ندارد مانند چارپاى فرارى، صحيح نيست. و هر چيزى كه استفاده از آن با بقاى عين آن با شرايطش، صحيح باشد، وقف آن صحيح مى‌باشد مانند