(٢) اوّل- رو به قبله بودن ذبيحه در حال ذبح است به اينكه جاى بريدن آن و مقاديم بدنش را رو به قبله نمايد؛ پس اگر اخلال به آن كند چنانچه عمدا و علما باشد حرام مى‌شود و اگر از روى فراموشى يا نادانى باشد يا در قبله يا در عمل اشتباه كند حرام نمى‌باشد. و اگر جهت قبله را نداند يا نتواند آن را رو به قبله نمايد، اين شرط ساقط مى‌شود. و بنابر اقوى رو به قبله بودن ذابح شرط نيست اگر چه احوط و بهتر است.

(٣) دوّم- ذكر خدا نمودن ذابح است، به اينكه در وقتى كه مشغول به ذبح مى‌شود يا عرفا متصل به ذبح است يا مختصرى قبل از آن- كه متصل به ذبح است- اسم خدا را بر آن ذكر نمايد، پس اگر عمدا اخلال به آن نمايد حرام مى‌شود و اگر از روى فراموشى ذكر ننمايد حرام نمى‌باشد. و در الحاق جهل به حكم به فراموشى يا به عمد دو قول است كه اظهر آنها دومى است و معتبر است كه ذكر نام خدا را به اين قصد بنمايد؛ يعنى به عنوان اين كه بر ذبيحه باشد. و اگر نام خدا را به طور اتفاقى به منظور ديگرى ذكر نمايد كفايت نمى‌كند.

(٤) سوّم- پيدا شدن حركتى بعد از تمام شدن ذبح از ذبيحه تا دلالت كند كه ذبح بر زنده واقع شده است و لو اينكه حركت مختصرى باشد مثل اين كه چشمش را باز كند يا گوشش يا دمش را حركت دهد يا پايش را به زمين بزند يا مانند اينها. و با اين علامت، احتياج به خروج خون معتدل نمى‌باشد؛ پس اگر حركت كند و خون بيرون نيايد يا به طور سنگين و قطره‌قطره- نه روان و معتدل- بيرون بيايد در تذكيه آن كفايت مى‌كند، و در اكتفاى به آن (خروج خون معتدل) هم به طورى كه يكى از دو امر: حركت يا بيرون آمدن خون معتدل معتبر باشد، بين فقهاى متأخرين قول مشهورى است و خالى از وجه نيست ليكن ترك احتياط سزاوار نيست و اين در صورتى است كه زنده بودنش معلوم نباشد و اما اگر زنده بودن آن به خروج اين خون معلوم باشد بدون اشكال اكتفا به آن مى‌شود.

(٥)

مسأله ١٢- در حال ذبح در قرار دادن ذبيحه بر زمين كيفيت خاصى معتبر نيست‌

پس بين اينكه آن را بر طرف راست، مانند ميّت در حال دفن و (يا) اينكه بر طرف چپ قرار دهد فرقى نيست.

(٦)

مسأله ١٣- در ذكر نام خدا كيفيت مخصوصى و اينكه در ضمن‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ^ باشد معتبر نمى‌باشد

؛ بلكه معيار صدق ياد نام خدا بر آن است پس كفايت مى‌كند اينكه بگويد: