منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٨٧ - عامل پنجم؛ ديدگاه خطيب بغدادى و ابن عبد البَرّ

عامل پنجم، نظريه‌اى است كه خطيب بغدادى و ابن عبدالبرّ به آن گرويده‌اند، خطيب مى‌نويسد:

اگر كسى بگويد: چرا عُمَر بر نتافت كه صحابه از پيامبر روايت كنند و در اين مورد بر آنان سخت گرفت؟

گوييم: عُمَر اين كار را براى احتياط در دين و خير انديشى براى مسلمانان انجام داد؛ زيرا ترسيد آنان از اعمال دينى باز ايستند و بر ظاهر اخبار اعتماد كنند در حالى كه حكمِ همه احاديث معناى ظاهرى آنها نمى‌باشد و هركه حديثى را بشنود فقه آن را در نمى‌يابد؛ گاه حديث مجمل است و معنا و تفسير آن از حديث ديگر استنباط مى‌شود.

پس عُمَر بيم داشت كه حديث بر غير وجه خودش حمل شود يا به ظاهر لفظِ آن بسنده شود در حالى كه حكمِ واقعى بر خلافِ آن باشد.

و همچنين در اين سخت‌گيرى عمر بر صحابه- در امر روايتشان- (ثمرات ديگرى هم بود، مثل) پاسدارى از حديثِ رسول خدا صلى الله عليه و آله است و ترساندن غير صحابه از اينكه در سنّت پيامبر آنچه را كه سنّت نيست وارد سازند[١].

دكتر محمد عجاج خطيب- پس از نقل كلام خطيب بغدادى- مى‌گويد:

اين نظرى است كه ابن عبدالبر و خطيب بغدادى و ديگر پيشوايان حديث پسنديده‌اند، من نيز به آن قائل‌ام‌[٢].

درباره آنچه خطيب اظهار مى‌دارد، چند سؤال به ذهن مى‌آيد؛ از جمله:

- آيا گمان دارى كه عمر از پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت به دين خدا دل‌نگران‌تر است؟ ترس و احتياط عمر چه معنا مى‌دهد وقتى كه رسول خدا به سائل مى‌گويد: «حَدِّث عنّي‌

[١] . شرف أصحاب الحديث: ٩٧- ٩٨.

[٢] . السنّة قبل التدوين: ١٠٦.