منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٢١ - امام محمّد باقر عليه السلام

گفت: سُلَيم راست مى‌گويد: اين حديث را ما مى‌شناسيم‌[١].

امام باقر عليه السلام و زيد بن على و حسين اصغر- فرزندان امام سجّاد عليه السلام- رساله‌اى را درباره احكام حج از پدرشان روايت كرده‌اند[٢].

مشهور است كه امام باقر عليه السلام و «زيد» به امر تدوين اهتمام داشتند. در مقدمه كتاب مفاتيح كنوز السُنّة، شيخ احمد محمّد شاكر، كتاب المجموع يا مسند الإمام زيد (به فرض صحّت اين انتساب) را قديمى‌ترين كتابِ موجود از كتاب‌هاى ائمّه پيشين، مى‌شمارد[٣].

استاد محمّد عجاج خطيب نيز مى‌گويد:

... المجموع از مهم‌ترين اسنادِ تاريخى است كه از آغاز تصنيف و تأليف در اوائل قرن دوم هجرى، خبر مى‌دهد. اين نكته را ما با بررسى مصنّفات و مجاميع به دست آورديم بى‌آنكه بتوانيم نخستين نمونه ملموس آنها را دريابيم مگر مُوطَّأ مالك كه تأليف آن پيش از پايان نيمه قرن دوم هجرى پايان يافت. بر اين اساس، نگارش المجموع سى سال پيش از آن مى‌باشد.

روشن است كه المجموع چاپ شده، فقه و حديث را با هم گرد آورده است و در بر دارنده دو مجموعه فقهى و حديثى مى‌باشد، ليكن اين دو به هم پيوسته‌اند[٤].

استاد اسَد حيدر به نقل از كتاب تمهيد لتاريخ الفلسفة الإسلاميّة مى‌نويسد:

[١] . رجال كشّى ١: ١٦٧/ ٣٢١؛ وسائل الشيعة ٢٧: ١٠١.

[٢] . اين رساله را چاپخانه فرات- در بغداد- با مقدمه علّامه سيّد هبة الدين شهرستانى چاپ كرده است.

[٣] . مفاتيح كنوز السنّة، مقدّمه شيخ احمد شاكر( غ).

[٤] . السنّة قبل التدوين: ٣٧١.