منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٢٢ - امام محمّد باقر عليه السلام

زيد بن على داراى يك كتاب فقهى است كه از ميان نسخه‌هاى خطى قديمى در كتابخانه امپروز در شهر ميلانو[١] به دست آمد و به سرزمين‌هاى جنوبى عرب اختصاص دارد.

اين نسخه خطى، قديمى‌ترين مجموعه در فقه اسلامى به شمار مى‌آيد و در ارتباط با تاريخ تأليف در فقه اسلامى، شايسته است مورد توجّه قرار گيرد[٢].

اين كتاب به نام مسند الإمام زيد بن علي به چاپ رسيده است.

ليكن حق اين است كه از عصر رسول خدا صلى الله عليه و آله مُدَوَّناتى هست كه از كتابِ مجموعِ امام زيد قديمى‌ترند. نمونه ملموس آن، به قرن اول هجرى باز مى‌گردد و در رساله حقوق و

صحيفه سجاديّه‌

نمود يافته كه ابو حمزه ثمالى و ديگران، آنها را تدوين كردند. اين دو نمونه زنده، تا به امروز نمايان است.

شايان ذكر است كه مدوّناتِ گران سنگِ امام سجّاد عليه السلام شيوه جديدى را در فرهنگ مُدَوّن مسلمانان ارائه داد و قلمروى را گشود كه پيوسته ميراث انديشه مسلمان را افزون ساخت.

«دعا» و «حقوق» از مهم‌ترين و ريشه‌دارترين مايه‌هاى فرهنگى مسلمانان است. امام سجّاد عليه السلام پرداختن به اين دو را- در عصر خود- ضرورى يافت؛ چراكه اخلاق اسلامى و حقوق فردى و اجتماعى در دورانِ يزيد و پس از آن، در آستانه نابودى قرار گر فت. تدوين اين دو رساله امام عليه السلام به منزله تدوين بيمارى هاى اين مرحله از تاريخ و راه‌هاى علاجِ آن است، و سندى تاريخى براى مرحله‌اى مهم از تعاليم اسلامى و علمِ تازه‌اى- از علوم اسلامى- به شمار مى‌آيد.

و اين امر بر توثيق مُدَوَّنات امام زيد بن على (اگر انتساب به او درست باشد) و امام محمّد باقر عليه السلام مى‌افزايد؛ زيرا در موارد بسيارى نقل مى‌كنند كه از پدرشان و از اجدادشان روايت شده است.

[١] . شهرى در شمال ايتاليا.

[٢] . نگاه كنيد به: الإمام الصادق والمذاهب الأربعة ١: ٥٥٠؛ تمهيد لتاريخ الفلسفة الإسلاميّة: ٢٠٠.