هنگامى كه: در تعليل ابن مسعود (براى محو آن كتاب‌ها) به دقّت بنگريم، درمى‌يابيم كه راه شريعت را دنبال مى‌كند- به ويژه آنكه مطالب را با آب پاك مى‌سازد و با آتش نمى‌سوزاند- با تأكيد بر اينكه نيكوترين هدايت‌ها را محمّد آورد و بهترين سخن كتاب خدا مى‌باشد، و بدترين امور بدعت‌هاست.

ابن مسعود انگيزه‌اش را بيشتر آشكار مى‌سازد با اين سخن كه: «محتواى اين صحيفه فتنه و گمراهى و بدعت است»، «اهل كتاب پيش از شما بدان جهت هلاك شدند كه به كتاب‌هاى علما و اسقف‌هايشان روى آوردند و تورات و انجيل را واگذاردند تا اينكه كهنه شد و فرائض و احكامى كه در آن بود، از بين رفت».

پيداست كه كتاب‌هايى كه نزد ابن مسعود آورده مى‌شد، به فرائض و احكام ربط نمى‌يافت؛ تنها داستان‌ها و حكايت‌ها و بعضى از اذكار وابسته به افسانه‌ها و خرافه‌ها وزياده‌گويى‌ها در آنها تدوين شده بود.

از اين رو، احتمال مى‌رود كه در اين صحيفه، قصه‌هاى تميم دارى باشد (راهب نصرانى كه از عمر خواست اجازه دهد قصه‌سرايى كند و عمر به او رخصت داد)[١] و ممكن است كتاب‌هايى مشابه آن باشد.

در اين سخن ابن مسعود مطلب وضوح وآشكارى بيشترى مى‌يابد كه گفت: «مردى را سوگند داده‌ام كه هرجا صحيفه‌اى را يافت برايم بياورد. به خدا سوگند، اگر بدانم چنين كتابى در «دَيْر هند» است، رهسپار آنجا مى‌شوم»، «سوگند به آن كه جان عبدالله به دست اوست، اگر بدانم از اين كتاب در «دَيْر هند» است، آنجا مى‌روم، هرچند با پاى پياده»، و در نقل ديگر مى گويد: «به خدا قسم، اگر آن به دار الهند[٢]-

[١] . المذكّر والتذكير والذكر( ابن ابى عاصم): ٦٣؛ كنز العمّال ١٠: ٢٨٠، حديث ٢٩٤٤٥- ٢٩٤٤٦.

[٢] . دير الهند، از آبادى‌هاى دمشق است و دير هند صُغرى در حيره مى‌باشد كه هند- دختر نعمان بن مُنذر- آنجا فرود مى‌آمد؛ و ديگر هند كُبرى نيز در حيره است، آن را هند جگر خوار( دختر حارث بن عمرو بن حُجر) ساخت( معجم البلدان ٢: ٥٤٢- ٥٤٣). و گاه مقصود از« دير هند»، دير هند صُغرى است( الأغانى ٢: ١٣١). بنا بر همه تقديرها، مراد از« دار الهند»،« دير هند» است. به نظر مى‌رسد منظور ابن مسعود همان دَيْرى مى‌باشد كه در شام بود؛ چراكه اين كتاب‌ها از شام آورده مى‌شد، و از سويى شام از نظر بيانِ دورى مسافت، رساتر است؛ زيرا ظاهر اين است كه اين سخنان از ابن مسعود در كوفه برون تراويد، بدان جهت كه رُوات كوفى‌اند.