مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩١ - ١ معنی « مطلق » و « نسبی » و اثبات نسبی بودن خیرات و شرور

مطعومات و ملبوسات خیر قوه شهویه، و غلبه و پیروزی خیر قوه غضبیه، و رسیدن به حق و جمیل خیر قوه عقلیه میباشند. سپس اضافه میکند که ممدوح و مورد ستایش واقع شدن و محترم واقع شدن در نزد مردم از خیرات و لذات قوه عقلیه است.

در اینجا راجع به چند مطلب باید توضیح داده شود:

١. معنی «مطلق» و «نسبی» و اثبات اینکه بعضی خیرات و شرور نسبی میباشند.

٢. آیا اگر خیر و شر نسبی باشند در مورد افراد مختلف مصداق دارد و یا در مورد قوای مختلف یک فرد نیز میتوان گفت؟

٣. ملاک و مناط و سرّ اختلاف پیدا کردن خیر و شرها درباره افراد مختلف یا درباره قوای مختلف یک فرد چیست؟

٤. فرق بین «حق» و «جمیل» چیست؟

٥. آیا خیرات عقلیه در اشخاص مختلف یا ملّتهای مختلف متفاوت است یا نه؟

٦. چگونه است که شیخ نیل به شکر و مدح و احترام را از لذات عقلی شمرده است؟

اکنون به پاسخ هر یک میپردازیم.

١. معنی « مطلق » و « نسبی » و اثبات نسبی بودن خیرات و شرور

اول باید معنای «مطلق» و «نسبی» را ذکر کنیم.

ممکن است مراد کسی از «مطلق» و «نسبی» آن اصطلاحی باشد که حکما گاهی به تعبیر «حقیقی» و «اضافی» و یا تعبیر «نفسی» و «اضافی» ذکر میکنند مثل اینکه میگویند صفات باری تعالی یا حقیقی است و یا اضافی، و یا اینکه میگویند اتّصال یا نفسی است یا اضافی. در این گونه موارد مقصود این است که بعضی از معانی در تحقّق خود احتیاج به دو چیز دارد زیرا نسبت میان دو چیز است؛ مثلًا «رازقیت» یک مفهوم اضافی است زیرا دو چیز باید باشد یکی رازق و دیگری مرزوق تا نسبت «رازقیت» تحقّق یابد؛ امّا صفت «موجود بودن» یا «قادر بودن» یا «کامل بودن» چنین نیست.

«اتّصال» در بعضی از معانی خود مثل اینکه میگوییم: «حلقههای زنجیر به یکدیگر