مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٣ - النمط الثامن فی البهجة و السعادة

وقتی که لذات باطنی وهمی از لذات ظاهری حسی قویتر باشند پس لذات عقلی به طریق اولی از لذات حسی قویتر میباشند.

شرح: در اینجا مواردی در زندگی انسان نشان داده شده است که آدمی به خاطر یک لذت غیر حسّی از لذت حسّی چشم پوشیده است. آن موارد عبارت است از:

١. ترک خوردنی و امور جنسی به خاطر پیروزی در بازیها و مسابقات.

٢. ترک امور مزبور به خاطر عفّت و ریاست.

٣. مقدّم داشتن لذت رساندن به دیگران بر لذت حسی که خود شخص مستقیما از اشیاء و مواد خارجی ممکن است ببرد.

٤. تحمّل گرسنگی و تشنگی به خاطر حفظ آبرو و کرامت نفس، و همچنین تحمّل مرگ برای فرار از شکست.

دو مورد از زندگی حیوانات دیگر نشان داده شده است که آنها نیز لذت غیر حسّی را بر لذت حسّی مقدم میدارند.

و نتیجه گرفته شده است مقدم داشتن این لذات غیر حسی دلیل بر شدیدتر بودن و کاملتر بودن آنهاست.

و بعد چنین نتیجه گرفته شده است که با اینکه لذات نامبرده که بر لذات حسّی مقدمند لذات عقلی نیستند بلکه صرفا باطنی میباشند، پس لذات عقلی به طریق اولی شدیدتر و کاملترند.

برای فهمیدن این فصل دانستن چند مطلب لازم است:

١. اعتراف به اینکه در موارد نامبرده آدمی همان طور عمل میکند که در متن گفته شده است و البته این مطلب احتیاج به توضیح ندارد، هر کس در تجربیات زندگی خود به این موارد پی برده است.

٢. قبول این مطلب که مقدم داشتن لذتی بر لذتی دیگر دلیل قویتر بودن و کاملتر بودن لذت اول بر لذت دوم است. این مطلب نیز قابل قبول است زیرا همین قدر که اعتراف داشته باشیم که انسان در حرکات ارادی خود صد در صد تابع لذت و الم است بالضروره باید تصدیق کنیم که اگر انسان در شرایط متساوی در میان دو لذت قرار بگیرد، لذت قویتر را انتخاب میکند. در عمل میبینیم در لذاتی که از یک نوع میباشند، مثلًا لذت خوردنی یا لذت جنسی، اگر امر دائر بشود که در شرایط مساوی