شیخ در بعضی از موارد که میخواهد پاسخ به اتفاق را در بحث غائیت بیان کند اینطور میگوید: غالبا این طور است که طبیعت از نظر کلی خواهان یک غایت است ولی خصوصیات فردی امور اتفاقی است. خصوصیات فردی نه مقتضای طبیعت کلی است نه مقتضای طبیعت فردی. مثال: یک دانه گندم زمین مساعدی برای روییدن طلب میکند، زمینی که اگر این دانه در آنجا کشت شود به صورت یک محصول درآید، زمینی که اگر در آن قرار گیرد اجزائی را جزء خودش کند تا رشد کند. این دانه به طور کلی یک چنین جایی را میخواهد اما اگر ما آمدیم آن را در یک زمین بخصوصی قرار دادیم، آیا میتوانیم بگوییم که این دانه گندم فقط همین جا را میخواسته، یعنی غایتش همین جا بوده؟ نه، این دیگر نیست. کسی نمیتواند این حرف را بزند و دلیلی هم ندارد که این حرف را بزند. یا مثلًا نطفه یک انسان اقتضا میکند رحمی را که در آن رحم قرار گیرد، مواد را جذب کند و تدریجا رشد کند و بعد به صورت یک جنین درآید؛ ولی اگر این نطفه در رحم بالخصوصی ریخته شود، آیا طبیعت خاص و جزئی این فرد از اول اقتضایش همین رحم بالخصوص بوده است یعنی این رحم بالخصوص جزء مقتضای این طبیعت بوده است؛ یا نه، ممکن است اینها مربوط به علل اتفاقی باشد، همان گونه علل اتفاقی که پیشتر گفتیم که غایت بالعرض باشد؛ یعنی غایات بالعرض و حوادثی که نتیجه اتفاقات و غایات بالعرض هستند منجر به این حادثه بشوند؟

فرض کنید که یک خانواده از یک شهرستان حرکت میکنند بروند مکه؛ یک خانواده دیگر هم از شهرستان دیگری حرکت میکنند که به مکه بروند. این خانواده پسری دارند و آن خانواده دختری. اتفاقاً در آنجا در یک خانه و در یک ساختمان قرار میگیرند و بعد آشنا میشوند و بعد این پسر و دختر یکدیگر را میخواهند، خواستگاری میکنند، ازدواج میکنند و از اینها بچهای به وجود میآید. در اینجا نمیشود گفت که این خانواده پسر که از اینجا حرکت کردند، هدف طبیعت در اینجا این بوده که در مکه با آن خانواده ملاقات کنند؛ بلکه آنها یک هدف داشتند، اینها هم یک هدف داشتند، هدفی جداگانه، ولی بعد یک اتفاق سبب میشود اینها با یکدیگر تلاقی کنند و از آن تلاقی اتفاقی، این ازدواج پیدا میشود و بعد، این که این نطفه در این رحم