مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧١ - تفاوت میان ماده ثانیه با ماده اولی

چیز است که متطوّر شده به این صورتهای مختلف.

اکنون ما شکلها و صورتهای مختلفی را میبینیم. فرض کنید چیزی را به صورت کاغذ و چیزی را به صورت فلز، یک چیز را به صورت حیوان یا گیاه میبینیم. مسلّم این است که این کاغذ اول کاغذ نبوده، چیز دیگری بوده که به صورت این کاغذ درآمده. این فلز نیز اول فلز نبوده، چیز دیگری بوده که به صورت این فلز درآمده است؛ و چه بسا که آن چیز دیگر که به صورت فلز درآمده به صورت کاغذ نمیتوانست دربیاید و آن شیء که به صورت کاغذ درآمده به صورت فلز نمیتوانست در بیاید. آن را ما ماده فلز میگوییم، و این را ماده کاغذ.

ولی تقریباً درهمه نحلههای فلسفی این مطلب را قبول دارند که در نهایت امر همه این چیزها به یک ماده اصلی برمیگردد؛ یعنی درست است که آن چیزی که قابل تبدیل شدن به کاغذ است غیر از آن چیزی است که قابل تبدیل شدن به فلز است؛ ماده او غیر از ماده این است؛ ولی اینها مادههای ثانیه هستند یعنی ماده اول نیستند. او خودش یک مادهای است با یک صورتهایی. ماده با یک صورتهای بالخصوص فقط ماده یک شیء خاص میتواند باشد نه ماده همه اشیاء؛ یعنی اگر ما آن را تحلیل کنیم به ماده اصلی خودش و باز آن ماده را هم به ماده اصلی خودش، تا برسیم به مادهای که دیگر ماده ندارد؛ این را هم برگردانیم به ماده اصلی خودش و آن ماده را به ماده اصلی خودش، تا برسیم به مادهای که ماده ندارد، حاصلش- که آن مادهای است که ماده ندارد- در همه اینها یک چیز از آب درمیآید. تا این مقدار همه نحلههای فلسفی قبول دارند که هر چیزی از این اشیائی که الآن میبینیم مادهای دارد که آن را «ماده ثانیه» میگوییم و همه مادههای ثانیه در نهایت امر به یک ماده اولیه برمیگردند، ولی بحث در این است که آن ماده اولی چیست [١]؟

استاد: آیا مقصودتان اول زمانی است، یا مقصود این است که الان تحلیل میشود به ماده و صورت؟ ما به چیزی ماده ثانیه میگوئیم که وقتی تحلیل میکنیم به دو شیء برگردد به مادهای و صورتی. اگر فرض کنیم که تحلیل نشود خودش ماده اولی است، پس چیزی ماده ثانیه است که تحلیل میشود به ماده و صورت، پس غرض ما این است که همه مادهها به ماده اولی برمیگردد، حال میخواهد به یک واسطه برگردد و یا به هزار واسطه به ماده اولی برگردد.

سؤال: نمیتوان گفت موجودی از ازل ماده ثانیه بوده است؟

استاد: کسی قائل نیست که اول ثانیه بوده بلکه میگویند اول ماده اولی بوده است.