مى‌گويد: «لا صلاة إلّا بطهور» [١] كه اگر ما بوديم و اين روايت، استفاده مى‌كرديم كه صلاة، مشروط به طهارت مائيه است، امّا در كنار اين روايت، روايت ديگرى وجود دارد كه مى‌گويد: «التراب أحد الطهورين» [٢] يعنى درحقيقت توضيح مى‌دهد كه روايت «لا صلاة إلّا بطهور» فقط بر طهارت مائيه دلالت نمى‌كند بلكه تراب هم يكى از طهورين است. و به تعبير ديگر: روايت «التراب أحد الطهورين» مفاد روايت «لا صلاة إلّا بطهور» را توسعه و تعميم مى‌دهد. در اين صورت ما از كجا استفاده كنيم كه انسان فاقد الماء تكليف ديگرى دارد؟ كدام دليل آمده است و خطاب صلاتى مستقلى به‌عنوان صلاة مع التيمّم نسبت به فاقد الماء دارد؟ تازه اين مسئله به واجد الماء و فاقد الماء تمام نمى‌شود بلكه در مورد حالات مختلفى كه در اجزاء نماز وجود دارد نيز مطرح است. مثلًا انسان گاهى بايد نماز ايستاده بخواند و گاهى قدرت بر ايستادن ندارد و بايد نماز نشسته بخواند و همين‌طور گاهى بايد نماز را به‌صورت خوابيده و به حالت استلقاء بخواند. ركوع و سجود گاهى به همين كيفيت معمول است و گاهى به‌صورت ايماء و اشاره است، مثل كسى كه ساتر ندارد و با وجود ناظر محترم ناچار است به‌صورت عريان نماز بخواند در اين صورت ركوع و سجود خود را با اشاره انجام مى‌دهد. آيا ما مى‌توانيم ملتزم شويم كه براى هريك از حالات مختلف نماز و اجزاء آن، امر مستقلى وجود دارد؟ چه دليلى مى‌تواند بر اين امر دلالت كند؟ درحالى‌كه در ارتكاز متشرّعه هم همين معناست كه اگر از واجد الماء سؤال كنند شما چه تكليفى را امتثال مى‌كنيد؟

مى‌گويد: تكليف (أقيموا الصلاة) را، و اگر از فاقد الماء هم اين سؤال را بپرسند، همين جواب را خواهد داد. همين‌طور در تمام حالات مختلف نماز، نسبت به شرايط و اجزاء نماز، همه مكلّفين خود را امتثال‌كننده (أقيموا الصّلاة) مى‌دانند، بنابراين (أقيموا الصّلاة) يك امر عام متوجه به تمام مكلّفين است ولى خصوصيّات و

[١]- وسائل الشيعة، ج ١ (باب من أبواب الوضوء، ح ١).

[٢]- در روايات، «التيمّم أحد الطهورين» وارد شده است. رجوع شود به: وسائل الشيعة، ج ٢ (باب ٢١ من أبواب التيمم، ح ١ و باب ٢٣، ح ٥).