اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٣٤ - ثمره فقهى ميان قول مشهور و قول مرحوم شيخ انصارى

عنوان مورد نظر ايشان است يا اينكه جنبه نفى آن را هم درنظر دارد؟ به‌عبارت ديگر:

آيا فقط مى‌خواهد بگويد: «از انجام اين مقدّمه، قصد توصّل به ذى المقدّمه را داشته باشد و ديگر كارى ندارد كه آيا قصد ديگرى مى‌تواند همراه آن باشد يا نه»؟ و يا اينكه مى‌خواهد بگويد: «از انجام اين مقدّمه، فقط قصد توصّل به ذى المقدّمه را داشته و چيز ديگرى غير از توصّل را قصد نكرده باشد»؟ اگر شيخ انصارى رحمه الله فقط به جنبه اثباتى مسئله نظر داشته باشد، در اين مثالى كه مطرح كرديم نظريه مشهور و نظريه مرحوم شيخ انصارى يك چيز خواهد شد، براى اينكه در اين مثال قصد توصّل دارد و وجود داعى ديگر فرقى ايجاد نمى‌كند. امّا اگر مرحوم شيخ انصارى هم بر جنبه اثبات و هم بر جنبه نفى تكيه داشته باشد، بين قول مشهور و قول شيخ انصارى رحمه الله ثمره پيدا مى‌شود، زيرا مشهور در اينجا قائل به وجوب غيرى مقدّمه هستند و مى‌گويند: «هيچ‌گونه عصيانى ازنظر دخول در ملك غير تحقق پيدا نكرده است» امّا شيخ انصارى رحمه الله مى‌فرمايد: «چون همراه با قصد توصّل به ذى المقدّمه، قصد ديگرى هم در كار بوده، اين مقدّمه وجوب غيرى پيدا نكرده و حرمت اوّليه‌اش به قوّت خود باقى است و انجام آن موجب تحقق عصيان است». در نتيجه نزاع بين شيخ انصارى رحمه الله و مشهور، يك نزاع علمى محض نيست بلكه ثمره فقهى هم برآن مترتّب مى‌شود.

٤- نظريه صاحب فصول رحمه الله‌ [١]

صاحب فصول رحمه الله مى‌فرمايد: در باب مقدّمه، قيد ايصال اعتبار دارد و وجوب غيرى‌

[١]- يادآورى: مشهور بين قائلين به ملازمه و وجوب غيرى مقدّمه اين بود كه وجوب غيرى مقدّمه در اطلاق و اشتراط تابع وجوب نفسى ذى المقدّمه است. در مقابل اين قول، سه نظريه وجود دارد: نظريه صاحب معالم رحمه الله نظريه شيخ انصارى رحمه الله و نظريه صاحب فصول رحمه الله.