اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٩ - اشكال بر كلام مرحوم آخوند

مقدّميت براى واجب اوّل است. در اينجا در دو مقام بايد بحث كرد: مقام اوّل: آيا در اينجا از ناحيه اصول لفظى- مثل اصالة الاطلاق- يا حكم عقل، راهى براى استكشاف نفسيت وجود دارد؟ مقام دوّم: اگر در ما نحن فيه يك اصل لفظى يا حكم عقلى وجود ندارد، آيا مقتضاى اصول عمليه در اينجا چيست؟

بحث در مقام اوّل‌

آيا در ما نحن فيه از ناحيه اصول لفظى- مثل اصالة الاطلاق- يا حكم عقل، راهى براى استكشاف نفسيت وجود دارد؟ در اينجا راه‌هايى براى استكشاف نفسيت مطرح شده است:

١- راه مرحوم آخوند

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: «در جايى كه مقدّمات حكمت تمام باشد، اصالة الاطلاق اقتضاى نفسيت مى‌كند، زيرا واجب نفسى، وجوبش مطلق و واجب غيرى وجوبش مقيّد است. مثلًا وجوب وضو معلّق است بر اينكه صلاة وجوب فعلى داشته باشد، امّا وجوب خود صلاة معلّق بر چيز ديگر نيست. پس درحقيقت، دوران بين نفسيت و غيريت، مانند دوران بين اطلاق و تقييد است و در صورت تماميت مقدّمات حكمت، اصالة الاطلاق جريان پيدا كرده و نفسيت واجب ثابت مى‌شود». [١]

اشكال بر كلام مرحوم آخوند:

وقتى گفته مى‌شود: «الوجوب إمّا نفسيّ و إمّا غيريّ»، آنچه به‌عنوان مقسم واقع‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٧٣.