اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣١ - ٢- عنوان اقتضاء

اوّلًا: اكثر اصحاب، قصد وجه را- به هيچ‌يك از دو نوعش- معتبر نمى‌دانند. ثانياً: قصد وجه چه خصوصيتى دارد كه در بين ساير اجزاء و شرايط و امور معتبره براى آن حساب باز كنند؟ ثالثاً: اگر قصد وجه معتبر باشد تنها در عبادات معتبر است، درحالى‌كه بحث إجزاء، يك بحث كلّى است و اختصاص به تعبّديّات و عبادات ندارد بلكه در باب توصّليّات هم جريان دارد. نتيجه: از آنچه گفته شد نتيجه مى‌گيريم كه مراد از «على وجهه» اين است كه مأمور به اتيان شده، تمام اجزاء و شرايط معتبر در آن را دارا باشد.

٢- عنوان اقتضاء

يكى از عناوينى كه در محلّ بحث به‌كاررفته‌است عنوان «اقتضاء» است. ما در خارج مى‌دانيم كه اقتضاء داراى دو نوع استعمال است و در هريك از اين دو نوع، معناى خاصّى دارد: ١- گاهى اقتضاء به‌معناى علّيت، سببيّت و تأثير است، مثل اينكه به‌جاى تعبير «النّار سبب للحرارة» بگوييم: «النّار مقتضية للحرارة». در اينجا عرف، بدون تأمّل، سببيّت را استفاده مى‌كند. ٢- گاهى اقتضاء به‌معناى دلالت و كاشفيّت و حكايت است و اين در مواردى است كه ما كلمه اقتضاء را به لفظ و امثال لفظ نسبت دهيم، مثلًا بگوييم: «اين آيه، چنين اقتضايى دارد». در اينجا كلمه اقتضاء به‌معناى سببيّت و علّيت و تأثير و تأثّر نيست بلكه به‌معناى دلالت است. در اين مسئله ترديدى نيست كه اقتضاء داراى اين دو نوع استعمال است ولى آيا در ما نحن فيه در كدام‌يك از اين دو معنا استعمال شده است؟ مخصوصاً با توجه به اينكه ما براى محلّ بحث دو شعبه ذكر كرديم كه بحث دريك شعبه آن عقلى محض و در