اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٧٦ - ٤- راه حلّ امام خمينى رحمه الله

اعتبارى است، مشروط بودن صلاة به طهارت هم امرى اعتبارى است. اگر مقدّمات شرعيه از امور اعتباريه‌ باشند، همين‌جا اشكال حل مى‌شود، چون قاعده عقليه‌اى كه مرحوم آخوند از انخرام آن بيم داشت، مربوط به واقعيات و حقايق بوده و در امور اعتباريه جريان ندارد. همان‌طور كه شرايط تكليف و شرايط وضع، از امور اعتبارى بوده و از قاعده عقليه خارج بودند، مسأله اشتراط غسل آينده براى صحت صوم گذشته هم يك امر اعتبارى است و هيچ ربطى به واقعيات ندارد. و قاعده عقليه در مورد آن جارى نمى‌شود. به‌نظر ما همين احتمال دوّم درست است، بنابراين اشكال انخرام قاعده عقليه، همين‌جا حل مى‌شود. امّا اگر گفتيم: «مقدّمات شرعيه، با شرايط تكليف و شرايط وضع فرق مى‌كند، مقدّمات شرعيه، يك سلسله‌ واقعياتى هستند كه جز شارع، كسى از آنها خبر ندارد و فقط شارع است كه از آنها پرده برداشته است» در اين صورت‌ مشكل انخرام قاعده عقليه‌ مطرح است و ما بايد راه حلّى‌ براى آن پيدا كنيم. در اينجا راه‌هايى ذكر شده كه يكى از آنها راهى است كه امام خمينى رحمه الله مطرح كرده است:

٤- راه حلّ امام خمينى رحمه الله‌

ايشان ابتدا مقدّمه‌اى مطرح كرده‌اند كه بايد با دقّت به آن توجه كرد. حضرت امام خمينى رحمه الله مى‌فرمايد: خصوصيت زمان اين است كه داراى وجود تدريجى است، يعنى بعضى از اجزاء آن وجود پيدا كرده و منعدم مى‌شوند سپس بعضى ديگر وجود پيدا كرده و منعدم مى‌شوند و .... اين‌طور نيست كه وقتى جزء اوّل وجود پيدا كرد باقى بماند. اجزاء زمان، مثل وجودات لفظيه است. الفاظ عبارت از اجزاء صوتيه‌اى است كه تدريجاً جزئى از آن وجود پيدا كرده و منعدم مى‌شود، سپس جزء دوّم وجود پيدا مى‌كند و منعدم مى‌شود و ... و اين‌گونه نيست كه وجودات لفظيه در يك آنْ اجتماع‌