اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤ - مقدّمه اوّل عنوان بحث اجزاء

خارج آورده شود، ديگر اعاده و قضاء لازم نداشته باشد يا اينكه اقتضاى اجزاء نمى‌كند؟

بنابراين موضوع جمله‌اى كه به‌عنوان محلّ نزاع در كتاب فصول مطرح شده است عبارت از «امر» است. [١] مثل ساير مسائلى كه در ارتباط با امر مطرح است، مانند «الأمر بالشى‌ء هل يدلّ على الفور أو يدلّ على التراخي؟»، «الأمر بالشى‌ء هل يدلّ على المرّة أو يدلّ على التكرار؟» و .... ولى مرحوم آخوند با وجود اينكه در مباحث گذشته عنوان «امر» را مورد بحث قرار داده در اينجا عنوان را تغيير داده است. حال ببينيم آيا كدام‌يك از اين دو تعبير بهتر است؟ تعبير مرحوم آخوند، تعبير معقولى است زيرا بحث در اين است كه اگر كسى مأمور به را با تمام خصوصياتش در خارج بياورد، آيا تكليف را انجام داده و اعاده و قضاء لازم ندارد يا اينكه تكليف از او ساقط نشده است؟ بنابراين آنچه در اين مسئله نقش دارد، «اتيان مأمور به» است. ولى در اينجا به مرحوم آخوند اشكال مى‌شود كه در اين صورت، مسأله اجزاء، در ارتباط با عمل خارجى مى‌شود [٢] و از مباحث الفاظ خارج مى‌گردد، درحالى‌كه مباحث جلد اوّل كفايه پيرامون الفاظ است و ايراد نزاع در ضمن مباحث الفاظ، مؤيّد اين معناست كه بحث به‌عنوان يك «بحث لفظى» باشد. امّا طبق عنوانى كه‌ صاحب فصول رحمه الله‌ مطرح كرده است، اين اشكال وارد نيست چون ايشان عنوان «امر» را موضوع قرار داده و اقتضاء و تأثير را در ارتباط با «امر» دانسته است. و امر و هيئت افعل، مربوط به مقام لفظ مى‌باشند و مراد از اقتضاء هم دلالت است. اگرچه اشكالات ديگرى برآن وارد است. در ابتدا به‌نظر مى‌رسد تعبير صاحب فصول رحمه الله بهتر باشد، چون اين بحث، جزء

[١]- الفصول الغروية في الاصول الفقهيّة، ص ١١٦

[٢]- زيرا مراد از اقتضاء در كلام ايشان همان سببيّت و علّيت است. يعنى آيا وقوع مأمور به در خارج، براى عدم وجوب قضاء و اعاده سببيّت دارد يا نه؟