مسأله ٤٧ هر گاه بعد از فراغ از نماز جمعه علم حاصل شد كه جمعۀ ديگرى نيز منعقد بوده و تقدم هيچ كدام معلوم نشد هر يك از دو جماعت بايد [١]نماز ظهر را بخوانند، و اگر وقت نماز جمعه هم باقى باشد براى هيچ يك از اين دو جماعت و يا جماعت سوّم خواندن نماز جمعه ديگر جايز نيست.

مسأله ٤٨ ميزان در سابق بودن و لاحق بودن، تكبيرة الإحرام است نه خطبه پس اگر يكى از دو جماعت در خطبه سبقت داشت و دوّمى در تكبيرة الإحرام سابق شد نماز جمعۀ دوّم صحيح است نه نماز جمعۀ اوّل.

مسأله ٤٩ فاصلۀ يك فرسخ كه معتبر است براى دو نماز است نه دو خطبه پس اگر دو خطيب هر يك در فاصلۀ كمتر از از يك فرسخ خطبه خواندند و نماز را در فاصلۀ يك فرسخ به جا آوردند نمازها صحيح است.

شرايط نمازگزار

نماز جمعه بر كسى كه واجد شرايط ذيل باشد واجب مى‌شود: اوّل آن كه بالغ باشد، پس بر شخص نابالغ واجب نمى‌شود. دوّم آن كه عاقل باشد و بر ديوانه واجب نيست. سوّم آن كه مرد باشد و بر زن واجب نيست. و خنثى «كسى كه نه مرد است نه زن يا هم مرد است هم زن» بايد احتياط به جمع بين جمعه و ظهر بنمايد، گرچه اقوى آن است كه مى‌تواند به نماز ظهر اكتفاء كند، لكن احوط آن است كه نماز ظهر را تا گذشتن وقت جمعه به تأخير بيندازد چهارم آن كه حاضر باشد و بر مسافر واجب نيست، و مدار و ميزان اصل سفر است نه آن كه نماز شكسته باشد، بنا بر اين ظاهراً در سفر معصيت واجب نيست، و هم چنين سفر لهو و جاهايى كه انسان مخيّر بين قصر و اتمام است «مكّه و مدينه و كربلا و كوفه» بلى ظاهر اين است كه بر كسى كه در جايى قصد اقامت ده روز نموده يا سى روز در جايى به حال تردّد مانده و كسى كه زياد سفر مى‌كند و مسافرى كه هشت فرسخ نرفته و مسافرى كه مقصدش معلوم نيست كه شارع مقدّس اسلام در اين قبيل موارد حكم به عدم سفر فرموده است نماز جمعه واجب است. پنجم آن كه بينا باشد و بر نابينا هر چند براى او مشقّت نداشته باشد ظاهراً نماز جمعه واجب نيست. ششم سلامت از بيمارى و بر شخص مريض و بيمار واجب نيست، لكن بعيد نيست كه مشقّت نوعيّه معتبر باشد و مريضى كه اقامۀ جمعه بر او مشقّت ندارد حتّى براى نوع آن مرض ظاهر اين است كه دليل عدم وجوب شامل او نشود و حكم او حكم شخص سالم باشد. هفتم آن كه سلامت از شلى و لنگى داشته باشد و بر كسى كه پايش شل يا لنگ است و انجام نماز براى او حرجى باشد واجب نيست. و اگر حرجى نباشد احوط اين است كه مانند افراد سالم نماز جمعه

[١] صافى: بنا بر احتياط. .