مسأله ١٠٨٢ اگر كاغذ را از چيزى كه سجده بر آن صحيح است مثلاً از كاه (١) ساخته باشند، مى‌شود بر آن سجده كرد (٢) و سجده بر كاغذى كه از پنبه و مانند آن ساخته شده اشكال ندارد (٣) .

(١) فاضل: يا چوب. .

(٢) بهجت: و جواز سجده بر كاغذى كه احتمال دارد از چيزهايى درست شده باشد كه سجده بر آن جايز نيست مورد تأمّل است، لذا احتياطاً سجده ننمايند.

(٣) گلپايگانى، صافى: اشكال دارد؛ و نيز سجده كردن بر كاغذى كه انسان نمى‌داند از چيزى كه سجده بر آن صحيح است ساخته شده يا از چيزى كه سجده بر آن صحيح نيست اشكال دارد.

فاضل: سجده بر كاغذى كه از پنبه تهيه مى‌شود اشكال ندارد، ولى بنا بر احتياط واجب بر كاغذى كه از حرير و ابريشم ساخته مى‌شود، نمى‌شود سجده كرد.

خوئى، تبريزى، زنجانى، نورى: مسأله سجده بر كاغذ (خوئى، زنجانى، تبريزى: اگر چه از پنبه و مانند آن ساخته شده باشد) صحيح است.

سيستانى: مسأله اگر كاغذ نوشتن را از چيزى كه سجده بر آن صحيح است مانند چوب و كاه ساخته باشند، مى‌شود بر آن سجده كرد و هم چنين اگر از پنبه يا كتان ساخته باشند؛ ولى اگر از حرير يا ابريشم و مانند اينها ساخته باشند، سجده بر آن صحيح نيست. و امّا دستمال كاغذى، فقط در صورتى مى‌توان بر آن سجده كرد كه معلوم باشد از چيزى ساخته شده است كه سجده به آن صحيح است.

مكارم: مسأله سجده بر كاغذ جايز است مگر آن كه يقين داشته باشيم از پنبه يا چيزهايى ساخته شده كه سجده بر آنها شرعاً جايز نيست و از آنجا كه غالب كاغذها را در حال حاضر از چوب مى‌سازند و يا حدّ اقل شكّ داريم از چه مى‌سازند، سجده بر آنها جايز است.

[مسأله ١٠٨٣ براى سجده بهتر از هر چيز تربت حضرت سيد الشهداء عليه السلام مى‌باشد]

مسأله ١٠٨٣ براى سجده بهتر از هر چيز (١) ، تربت حضرت سيد الشهداء عليه السلام مى‌باشد، بعد از آن خاك، (٢) بعد از خاك سنگ و بعد از سنگ گياه است.

(١) مكارم: خاك، مخصوصاً تربت حضرت سيّد الشّهداء عليه السلام است كه يادآور خونهاى شهيدان مى‌باشد. [پايان مسأله]

(٢) بهجت: بقيه مسأله ذكر نشده.

زنجانى: خاكهاى ديگر. .

[مسأله ١٠٨٤ اگر چيزى كه سجده بر آن صحيح است ندارد]

مسأله ١٠٨٤ اگر چيزى كه سجده بر آن صحيح است ندارد، يا اگر دارد به واسطۀ سرما يا گرماى زياد (١) و مانند اينها نمى‌تواند بر آن سجده كند (٢) ، بايد به لباسش اگر از كتان يا پنبه است، سجده كند (٣) و اگر از چيز ديگر است بر همان چيز سجده كند و اگر آن هم نيست بايد بر پشت دست (٤) و چنانچه آن هم ممكن نباشد به چيز معدنى (٥) مانند انگشتر عقيق سجده نمايد (٦) .