از آرامش بدن او باشد و اگر به واسطۀ تنگى وقت يا جهت ديگر ناچار باشد در چنين جايى مانند بعضى از انواع اتومبيل و كشتى و قطار نماز بخواند به قدرى كه ممكن است بايد استقرار و قبله را رعايت نمايد و اگر آنها از قبله به طرف ديگر حركت كنند به طرف قبله برگردد و اگر رعايت استقبال قبله دقيقاً ممكن نباشد سعى كند كه اختلاف كمتر از (٩٠) درجه باشد و اگر اين هم ممكن نباشد در تكبيرة الاحرام فقط رعايت قبله را بكند و اگر اين هم ميسّر نباشد رعايت قبله لازم نيست.

زنجانى: شرط دوم استقرار است يعنى: مكان نمازگزار بايد بى‌تكان باشد. اگر به واسطۀ تنگى وقت يا جهت ديگر ناچار باشد در جايى كه تكان دارد؛ مانند اتومبيل و كشتى و ترن، نماز بخواند، به قدرى كه ممكن است بايد استقرار و قبله را رعايت نمايد، و اگر وسيله نقليه از قبله به طرف ديگر حركت كند، به طرف قبله برگردد.

مكارم: شرط دوّم «استقرار» : اگر مكان نمازگزار متحرّك باشد به طورى كه نتواند كارهاى نماز را به طور عادّى انجام دهد نماز او باطل است. بنا بر اين نماز خواندن در كشتى و قطار و مانند آن اگر بتواند كارهاى نماز را صحيح انجام دهد اشكال ندارد و اگر از جهت تنگى وقت يا ضرورت ديگرى ناچار باشد نماز را در كشتى و اتومبيل و مانند آن بخواند و قبله دائماً در حال تغيير باشد، بايد تا آنجا كه مى‌تواند به طرف قبله برگردد و در حال برگشتن به سوى قبله چيزى نخواند.

[مسأله ٨٨١ نماز خواندن در اتومبيل و كشتى و ترن]

مسأله ٨٨١ نماز خواندن در اتومبيل و كشتى و ترن و مانند اينها، وقتى ايستاده‌اند (١) مانعى ندارد (٢) .

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) زنجانى: وقتى كه تكان ندارند. .

(٢) سيستانى: و هم چنين در وقتى كه حركت مى‌كنند چنانچه به حدّى تكان نداشته باشند كه مانع از آرامش بدن نمازگزار شود.

مكارم: رجوع كنيد به ذيل مسأله ٨٨٠.

فاضل: مسأله نماز خواندن در وسائل نقليه‌اى كه موجب حركت و تكان خوردن انسان نمى‌شود و انسان در آن وسائل آرامش دارد؛ مثل كشتى، هواپيما و قطار با رعايت شرايط نماز، مثل قبله، اشكال ندارد ولى اگر عرفاً با استقرار و طمأنينه منافات داشته باشد مثل قايق و ماشين سوارى صحيح نيست مگر در حال ضرورت و تنگى وقت.

[مسأله ٨٨٢ نماز روى خرمن گندم و جو ]

مسأله ٨٨٢ روى خرمن گندم و جو و مانند اينها كه نمى‌شود بى‌حركت ماند (١) نماز باطل است.

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) زنجانى: نمى‌شود بى‌تكان ماند. .

فاضل: مسأله نماز روى خرمن گندم و جو و تپّه‌اى از رمل و مانند اينها كه نمى‌شود استقرار پيدا كرد باطل است امّا اگر حركت كم باشد كه بتوان واجبات نماز را انجام داد و شرايط ديگر را رعايت كرد مانع ندارد.

مكارم: مسأله روى خرمن گندم و جو و مانند اينها كه مقدارى حركت دارد نماز خواندن جايز است به شرط اين كه بتوان واجبات نماز را انجام داد.