مسأله ٦٤٢ نبش قبر (١) امام‌زاده‌ها و شهدا و علما و صلحا اگر چه سالها بر آن گذشته باشد (٢) در صورتى كه زيارتگاه باشد حرام است، بلكه اگر زيارتگاه هم نباشد بنا بر احتياط واجب نبايد آن را نبش كرد.

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) زنجانى: نبش قبرى كه باعث هتك حرمت مى‌گردد مانند. .

(٢) اراكى، خوئى، گلپايگانى، فاضل، تبريزى، صافى، زنجانى: حرام است. [پايان مسأله]

مكارم: مسأله اگر يقين داشته باشد بدن به كلّى از بين رفته و خاك شده است شكافتن قبر اشكالى ندارد، مگر در قبور امام‌زاده‌ها و شهدا و علماء و صلحا كه اگر سالها بر آن بگذرد نيز نبش قبر آنها جايز نيست.

سيستانى: مسأله خراب كردن قبر امام‌زاده‌ها و شهدا و علما و هر موردى كه خراب كردن قبر، هتك شمرده شود اگر چه سالها بر آن گذشته و بدنشان از ميان رفته باشد حرام است.

[مسأله ٦٤٣ شكافتن قبر در چند مورد حرام نيست]

مسأله ٦٤٣ شكافتن قبر در چند مورد (١) حرام نيست (٢) : اول: آن كه ميّت در زمين غصبى دفن شده باشد و مالك زمين راضى نشود كه در آنجا بماند (٣) . دوم: آن كه كفن يا چيز ديگرى كه با ميّت دفن شده غصبى باشد (٤) و صاحب آن راضى نشود كه در قبر بماند (٥) و هم چنين است اگر چيزى از مال خود ميّت كه به ورثۀ او رسيده با او دفن شده باشد و ورثه راضى نشوند كه آن چيز در قبر بماند، (ولى اگر چيز مختصرى از مال او كه به ورثه به ارث رسيده مانند انگشتر و نحو آن با او دفن شده باشد در جواز نبش براى درآوردن آن تأمل و اشكال است خصوصاً اگر اجحاف بر ورثه نباشد (٦)) و اگر وصيت كرده باشد كه دعا يا قرآن يا انگشترى (٧) را با او دفن كنند (٨) ، (در صورتى كه وصيتش بيشتر از يك سوم مال او نباشد (٩)) براى بيرون آوردن اينها نمى‌توانند قبر را بشكافند (١٠) . سوم: آن كه (١١) ميت بى‌غسل يا بى‌كفن (١٢) دفن شده باشد، يا بفهمند غسلش (١٣) باطل بوده، يا به غير دستور شرع كفن شده يا در قبر، او را رو به قبله نگذاشته‌اند (١٤) . چهارم: آن كه براى ثابت شدن حقّى (١٥) بخواهند بدن ميّت را ببينند (١٦) . پنجم: آن كه ميّت را در جايى كه بى‌احترامى به اوست مثل قبرستان كفّار يا جايى كه كثافت و خاكروبه مى‌ريزند دفن كرده باشند (١٧) . ششم: آن كه براى يك مطلب شرعى كه اهميّت آن از شكافتن قبر بيشتر است (١٨) ، قبر را بشكافند مثلاً بخواهند بچه زنده را از شكم زن حامله‌اى كه دفنش كرده‌اند بيرون آورند (١٩) . هفتم: (٢٠) آن كه بترسند درنده‌اى بدن ميّت را پاره كند، يا سيل او را ببرد (٢١) يا دشمن بيرون آورد (٢٢) . هشتم: آن كه قسمتى از بدن ميّت را كه با او دفن نشده بخواهند دفن كنند ولى احتياط واجب آن است كه (٢٣) آن قسمت از بدن را طورى در قبر بگذارند كه بدن ميّت ديده نشود (٢٤) .

(١) گلپايگانى: در هفت مورد. .

صافى: در نه مورد. .

(٢) گلپايگانى، صافى: بلكه در بعضى از آنها واجب است. .

بهجت: فرموده‌اند شكافتن قبر در چند مورد جايز است. .