تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٧٩ - مطلب يكم - آيا مقصود از عبادت تنها حركات و سكنات و سخنهاى محدود در موقع بر قرار ساختن رابطه با خدا است ؟

لا جرم حق هر دو مسجد آفريد دوزخ آنها را و اينها را مزيد [١]
چند مطلب را در توضيح ابيات بعنوان مقدمهء توضيح آيه متذكر مى شويم :
مطلب يكم - آيا مقصود از عبادت تنها حركات و سكنات و سخنهاى محدود در موقع بر قرار ساختن رابطه با خدا است ؟
البته نه ، زيرا تمام اجزاى هستى از پستترين جزء ماده تا عالىترين جلوه هاى آن خواه به عظمت كهكشانها و خواه به كوچكى شاخ مورچهء محقر كه در لانهء ناچيزى از كرهء زمين ناچيزى در مقابل منظومهء شمسى ناچيز در مقابل كهكشانها . . . همه و همه در حال عبادتند ، حتى موى سر ناآگاه و سر ناخن ناهشيار و چشمه هاى رگهاى خون و ضربان قلب پليدترين فرد انسانى و پاكترين فرزند آدم در عبادت او بسر مى برند ، بالاتر از اينها تخيلات و اميال و انديشه ها و تجسيمات كه امواجى از ماده هستند ، همه و همه -
از ثرى تا به ثريا به عبوديت او همه در ذكر و مناجات و قيامند و قعود
اين است معناى عمل به دستور كلى الهى :
« ثُمَّ اِسْتَوى إِلَى اَلسَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ اِئْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ ٤١ : ١١ . » [٢] ( سپس براى آفرينش آسمان تصميم گرفت و مشرف گشت ، در حالى كه آسمان گازى مانند دود بود ، به آسمان و زمين دستور داد اختيارا يا به طور اكراه به جريان بيفتند ، آسمان و زمين گفتند : ما در حال اختيار به جريان مى فتيم ) .
« وَلَه أَسْلَمَ مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَاَلأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً ٣ : ٨٣ . » [٣] ( هر چه كه در آسمانها و زمين است اختيارا يا به طور اكراه به او تسليم شده‌اند ) .
« وَلِلَّه يَسْجُدُ مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَاَلأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً ١٣ : ١٥ . » [٤]

[١] دفتر سوم ، ص ١٨٥ ، از بيت ٤ تا ١٦ . .
[٢] سوره فصلت ، آيهء ١١ . .
[٣] سوره آل عمران ، آيهء ٨٣ . .
[٤] سوره الرعد ، آيهء ١٥ . .