تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى

مناجات

جلال الدين مولوى و داستايوسكى

منتخباتى از كتاب برادران كارامازوف - داستايوسكى

منتخباتى از كتاب جنايات و مكافات تاليف داستايوسكى

منتخباتى از كتاب آزردگان - تأليف داستايوسكى

منتخباتى از تسخير شدگان - تاليف داستايوسكى

منتخباتى از كتاب ابله - تاليف داستايوسكى

منتخباتى از كتاب خاطرات خانه مردگان تاليف داستايوسكى

منتخباتى از كتاب بىچارگان - تاليف داستايوسكى

منتخباتى از كتاب نتوشكا - تاليف داستايوسكى

منتخباتى از يادداشتهاى زير زمينى - تاليف داستايوسكى

« فرستادن فرعون به مدائن در طلب ساحران »

تشبيه كردن قرآن مجيد را به عصاى موسى و وفات مصطفى صلى الله عليه و آله را تشبيه نمودن به خواب موسى و قاصدان تغيير قرآن را به آن دو ساحر بچه كه قصد بردن عصا كردند چون موسى عليه السلام را خفته يافتند

« بقيه حكايت موسى عليه السلام »

جمع آمدن ساحران از مدائن پيش فرعون و تشريفها يافتن و دست بر سينه زدن در قهر خصم او كه اين بر ما نويس

بدرون خود بنگريد پيكار موسى و فرعون را خواهيد ديد

تفسير ابيات

« اختلاف كردن در چگونگى و شكل پيل »

موقعيتهاى مخصوص است كه ديدگاه هاى مخصوص براى ناظران مى سازد

افراد انسانى مانند كشتىهايى هستند كه در سطح درياى روح واحد به هم مى خورند و در حال تصادم هستند ولى از خود درياى روح بىخبرند

وقتى كه حيات طبيعى انسانى نتوانست از حدود امواج ماده تجاوز كند و حيات حقيقى خود را دريابد تمام سازمان موجوديت او مختل خواهد گشت

تفسير ابيات

« دعوت كردن نوح عليه السلام پسر را و سر كشيدن او كه بر سر كوه روم و چاره كنم و منّت تو نكشم »

رابطه خدا با مخلوقاتش ما فوق اتصال و انفصال و عليت و قوانين مربوط به آنها است

تفسير ابيات

آيا كفر بودن رضايت به كفر ، با رضا به قضاى الهى سازگار است ؟

تفسير ابيات

« در بيان آن كه در ميان صحابه حافظ كسى نبود »

آيا الفاظ قرآن و حفظ كردن آنها اهميتى ندارد

تفسير ابيات

داستان مشغول شدن عاشق به عشق نامه خواندن و مطالعه كردن عشق نامه در حضور معشوق آن را ناپسند داشتن كه طلب الدليل عند حضور المدلول قبيح و الاشتغال بالعلم بعد الوصول الى المعلوم مذموم

تفسير ابيات

حكايت آن مرد كه در عهد داود عليه السلام شب و روز دعا مى كرد كه مرا روزى حلال ده بىرنج

دويدن گاو در خانهء آن دعا كننده به الحاح ، قال النَّبىّ صلى الله عليه و آله ان الله يحب الملحين فى الدعا ، زيرا همين خواست از حق تعالى و الحاح خواهنده را به است از آن چه مى خواهد آن را از وى و عذر گفتن ناظم يعنى مولوى و مدد خاستن او

آيا هفتاد و دو ملت همه بر حقند ؟

تفسير ابيات

براى پرواز دو بال لازم است وقتى كه پرنده بيش از يك بال ندارد كار آن جز افتادن و برخاستن چيز ديگرى نيست

تفسير ابيات

1 - عقل كل زير بناى هستى است

2 - نكات مشتركه هگل و جلال الدين در موضوع كل عقل يا عقل كل

3 - موارد اختلاف جلال الدين و هگل در موضوع عقل كل

4 - عقل عقل غير از عقل جزيى معمولى است

5 - مراتب يا تعدد و تنوع عقل

قسم يكم - مراتب يا تعدد و تنوع طولى

7 - عقل اولين مخلوق خداست

8 - اگر عقل جزيى خود را تحت تأثير عقل كل قرار دهد به كمال خواهد رسيد

9 - زمينهء نيستى و به وجود آمدن عقل

10 - اگر چه عقل جزيى از وصول به واقعيات ناتوانست با اين حال وظيفهء آن حركت و فعاليت است

11 - عقل جزيى به جهت محدود بودن وسايل و تحت تأثير قرار گرفتن بخطا مى افتد

12 - عقل جزيى تجربى خط خوان است و بس

13 - عقل در قفس صورتها مدهوش اشكال هستى است

14 - عقل جزيى محصول ماده و موجى از امواج آن است

17 - بازىهاى كودك عقل او را به فعليت مى آورد و ورزيده مى كند

18 - كار عقل جزيى سود جويى و تقويت خود طبيعى و پيروزى در ميدان تنازع در بقاء است

19 - هوى و هوس و حرص چشم عقل را كور مى كند ، مگر اين كه رهبر الهى بدادش برسد

20 - عقل چيست ؟

21 - در پيكار آشتى ناپذير عقل و هوى و هوس پيروزى نهايى با جلال الدينها بوده و اپيكوريستها و فرويديستها به زانو خواهند در آمد

22 - در مقابل اتحاد و دمسازى دو نفس ، عقل جزيى بكلى از كار مى افتد

23 - عقل آدمى كه با ايمان اشباع شده است ، مى تواند غرايز و هوى و هوس را مهار كند

26 - فراوانى خطاهاى عقل جزيى است كه انسان را به آرزوى جنون وادار مى سازد

27 - در آن هنگام كه عقل جزيى در ما فوق قلمرو مخصوص به خود حركت مى كند ، در گمان و وهم وسواس گرفتار و كارش جز افزودن چون و چرا چيز ديگرى نيست

28 - محكى براى تفكيك تعقل از اوهام و خرافات به دست بياوريد

29 - عقل جزيى در قلمرو عشق و ما وراى طبيعت و پيشگاه حق مبهوت است

30 - عقل جزيى با قوانين و روابط طبيعت سر و كار دارد و بس

31 - عقل كه در اصول مقلد است ، در فروع بطريق اولى مقلد خواهد بود

32 - عقل را قربانى عشق الهى نماييد

36 - عقل خدا دادى و عقل اكتسابى

37 - اختلاف عقول چه معنا دارد ؟

38 - تعاون عقول و پذيرش آنها از يكديگر

39 - آيا بخت و شانس موجب افزايش عقل و بالعكس ، عقل موجب افزايش بخت و شانس مى گردد ؟

40 - پس از آن كه روح قدم به قلمرو كمال گذاشت ، عقل معمولى مانند سايهاى به پاى روح مى افتد

41 - عقل و قلب آدمى در تصرف خداست ، اوست كه هر دو نيرو را تكامل مى بخشد

42 - عقل يك حقيقت الهى است و بهره بردارى از آن تابع نورانيتى است كه از هماهنگى عقل با دل كه جلوه گاه الهى است به دست آمده است

43 - آيا عقل قابل تجزيه است ؟

44 - گذشت ساليان عمر عقل را ورزيده تر مى كند و بالعكس با شروع دوران پيرى بناتوانى مى گرايد

48 - به مقام والاى حيرت گام بگذاريد ، در آن موقع اگر به خود بياييد خواهيد ديد عقول ورزيده بشما رشك مى برند

49 - حس اسير عقل و عقل اسير روح و تأثير متقابل آن سه در يكديگر

50 - يك ترتيب ديگر در بارهء حيات و عقل و روح

51 - توضيح در بارهء تأثير متقابل حس و عقل و روح

52 - عقل به روح رشك مى برد

53 - لطف الهى به جماد عقل مى بخشد و قهر او عقل را از عاقل مى گيرد

54 - كجا است آن عقل كه بارقه هايى را كه در روح فروزان مى گردد ببيند ؟

55 - آرى عقل عدالت جوست ، اما كو عقل ؟

56 - تمجيد از نيروى عقل و شخص عاقل به طور عموم

57 - ارتفاعات عقل را با بلنديهاى مكانى ( هندسى ) اشتباه نكنيد

58 - در فراز و نشيب زندگى به درك و دريافتهاى ابتدايى ارزش مطلق ندهيد ، بلكه گوش به عقل فرا دهيد و به بينيد چه مى گويد

59 - صداهاى تحريك كننده زياد است ، متوجه باشيد كه عقل را با اين صداها مضطرب نسازيد

62 - اگر عقل حقيقتاً عقل است ، هم راز خداست

65 - ريشه اصلى تمام دانشها وحى بوده است نه عقل

66 - وقتى كه سلاح را در دست انسان بىعقل ديديد فورا يا سلاح را از دستش بگيريد ، يا دستهايش را ببنديد

67 - آيا عقل و فعاليت آن را مى توان يكى از زيبايىها محسوب كرد ؟

68 - انسان عاقل واقعاً خودش است ، انسان نيم عاقل از عقل ديگران بر خوردار مى شود ، بد بخت آن انسانى كه نه عقلى دارد كه واقعاً خودش باشد ، و نه از عقل ديگران برخوردار مى گردد

69 - عقل را داشته باشيد ، تا هم از ساير نيروهاى روانى بهره مند شويد و هم به درد پشيمانى مبتلا نگرديد

70 - رابطهء عقل با موجوديت انسان و رابطهء خدا با جهان هستى

71 - عقل به رشد نهايى خود مى رسد و گام به ابديت مى گذارد

72 - عقل مى تواند خير خواهى و بد خواهى را از يكديگر تشخيص بدهد

73 - آيا عقل حكم مى كند كه انسان در جستجوى نيستى است ؟

تفسير ابيات

روحى كه به يك موضوع خيره و واله شد از همهء اشياء ديگر غافل مى گردد

تفسير ابيات

موضوع دوم

تفسير ابيات

آيا خلوت و كناره گيرى براى روح سودمند است ؟

تفسير ابيات

بقيه آن زاهد كوهى كه نذر كرده بود كه ميوهء كوهى از درخت نيفشانم و كسى را نگويم به صريح و كنايت كه بيفشان مگر آن خورم كه باد افكنده باشد از درخت

دگرگونىهاى دل

تفسير ابيات

تشبيه بند دام قضا به صورت پنهان و به اثر پيدا

مضطر شدن فقير نذر كرده به كندن امرود از درخت و گوشمال حق رسيدن بىمهلت

متهم كردن آن شيخ با دزدان و بريدن دستش را

اين هم يك امر هشدار دهنده متوجه باشيم در تحصيل اشباع تمايلات گاهى تا سر حد نابود شدن همان تمايلات تكاپو مى كنيم

تفسير ابيات

سبب جرأت ساحران فرعون بر قطع دست و پا

تفسير ابيات

تفسير ابيات

تفسير ابيات

جزع ناكردن شيخى بر مرگ فرزندان خود

مسئله دوم - آيا شفاعت با توحيد خالص منافات دارد ؟

مسئله چهارم - شفاعت از ديدگاه روايات

مسئله پنجم - آيا شفاعت باعث جرئت تبه كاران مى شود ؟

تفسير ابيات

عذر گفتن شيخ پير بهر ناگريستن بر مرگ فرزندان خود

آيا گريه و ناله در مرگ فرزندان و خويشان و دوستان و دوستان مطلوب است ؟

تفسير ابيات

خاصيت چهارم

تفسير ابيات

بقيهء حكايت نابينا و مصحف خواندن او

آيا معلول بدون علت هم سنخ به وجود مى آيد ، يا حقايق عالم هستى جاى يكديگر را مى گيرند ؟

تفسير ابيات

عنوان دوم - به جهت رضا به قضاى الهى است

تفسير ابيات

سؤال كردن بهلول آن درويش را

مسئله دوم

تفسير ابيات

عظمت روح آدمى را از انسانها نمى برد ، بلكه مانند آب ريشهء موجوديت آنها را آبيارى مى كند

تفسير ابيات

باز گشتن به قصهء دقوقى

آن جا كه انسان پس از غوطه خوردن در اقيانوس قطرهاى را آرزو مى كند

تفسير ابيات

تفسير ابيات

تفسير ابيات

تفسير ابيات

مخفى بودن آن درختان از چشم خلق

شگفتا ، حقايق را رها مى كنند و در جستجوى سايه ها زندگى خود را سپرى مى كنند

در آن هنگام كه در ميان تاريكىهاى كور كننده ، بهت زده ايستادهايد ، دقت كنيد روزنه هاى اميد روح شما را به سوى خود مى خوانند

ميوه هاى شاداب هستى همه جا و در همه حال از شاخه ها به دامان انسانها فرو مى ريزد ، ولى اين انسانها آنها را ناديده گرفته و با گلوى خشك مشغول يغماگرى سيبهاى پوسيدهاى هستند كه موجوديت آنان را تباه مى سازد

آرى ، منطق خود باختگان همين است كه حقيقت گرايان را ديوانه بنامند

آيا تبه كارى مردم بحدى از شدت و عموميت مى رسد كه حتى انبياء هم به تشكيك در پيامبرى خود دچار مى شوند ؟

تفسير ابيات

هفت مرد شدن آن هفت درخت

مطرح نشدن ظواهر براى راد مردان الهى ، نه از روى نادانى است ، بلكه از روى استغراق در حقايق برترين است

وقتى كه مى توانيم به حقايق هستى نفوذ كنيم نبايد در درون خود سد آهنينى ايجاد كنيم كه ما را در همان حال جمود و قبض ابتدايى ميخكوب كند

ساعت و دقيقه و ثانيه مربوط به آن سطح ذهن است كه مجاور طبيعت است

باغ سر سبز جهان طبيعت براى جانوران انسان نما طويله هايى است با آخورهاى گوناگونش

اى فرويديستها ، به بهانه اين كه وجدان و فعاليتهايش ، ناشى از اوامر و نواهى پدر و مادر در دوران كودكى است و تحريكات وجدانى معلول فشار بايستگىها و نبايستگىهاى دوران گيرندگى انسان است ، وجود مربيان الهى و دستورات وجدانى را كه بهترين شاهدش اختيار محسوس در درون آدمى است ناديده نگيريد

تفسير ابيات

پيش رفتن دقوقى به امامت

آيا نجاست كافر يعنى پليدى درون او ؟

براى يك مغز انديشمند ، پيدا نكردن شخصى كه افكار او را بفهمد واقعاً ناراحت كننده و شكنجه آور است

تفسير ابيات

پيش رفتن دقوقى به امامت آن قوم

تفسير ابيات

اقتدا كردن قوم از پس دقوقى

الله اكبر ، اين جمله چه معنا مى دهد ؟

بياييد پيش از عهدهء مسئوليت اين همه نيروها و وسايل كه براى تكامل در زندگى بشما بخشيده بوديم بر آييد

تفسير ابيات

تفسير ابيات

شنيدن دقوقى در ميان نماز افغان اهل كشتى را در غرق شدن

تفسير ابيات

دعا و شفاعت دقوقى در خلاص كشتى

به من حيران شويد تحسينم كنيد همينست معناى بستن روح انسانى با زنجير گرانبارى كه اگر نيروى جهان هستى در يك دست و باز و متراكم شود ، باز نمى تواند آن زنجير را از گردن روح باز كند

يك موجود براى بشر مورد تحير است ، آن هم خداست نه تو

اگر تو حقيقتا به گلزار حقايق قدم گذاشته و از عطر جان پرور گل و رياحين باغ و بوستان واقعيات مشام جانت را نواختهاى ، دست ديگران را هم بگير و آنان را هم بگلشن واقعيات رهنمون باش

درياى جلال و جمال الهى تو را بسوى خود مى خواند ، ولى تو با عشق به آب مغلوب در گل و لاى درونىات ، مى گويى من خود در درياى حقيقت غوطه ورم ؟

فلسفه و هدف زندگى

مطلب يكم - هدف چيست ؟ زندگى چيست ؟

دو جنبه ديگر براى هدف

مطلب دوم - زندگى چيست ؟

انواع انگيزه هاى پرسش از هدف زندگى

نوع يكم - زمينهء منفى حيات

نوع دوم - زمينهء مثبت حيات

نوع سوم - زمينه هاى عارضى و ثانوى حيات

براى اين كه يك موضوع واقعاً مورد سؤال قرار بگيرد ، آن موضوع بايد براى انسان خارج از ذات خويش مطرح شود و انسان بتواند از افق بالاترى به آن موضوع بنگرد

وقتى كه من انسانى از هدف حيات مى پرسد ، چون در نقطهء ما فوق حيات طبيعى قرار گرفته است ، نمى تواند پاسخ آن را از خود حيات طبيعى و شئون آن جستجو كند

نوع چهارم - زمينهء بىطرف - يك نظر اجمالى به فلسفه و هدف حيات در گذرگاه تاريخ تفكرات بشرى

تحقيق اجمالى در بارهء هدفهاى مزبور در عبارات فوق

مقدمهء سوم - ريشهء درون ذاتى درك حيات واقعى كه پشت پردهء نمودهاى حيات و تكيه گاه آنها است

حيات در افق قرآن

مطلب يكم - آيا مقصود از عبادت تنها حركات و سكنات و سخنهاى محدود در موقع بر قرار ساختن رابطه با خدا است ؟

مطلب دوم - آيا دوزخ معبد گنهكاران است ؟

موجودى كه مى تواند به همهء پستىها انعطاف بپذيرد ، چه هدفى براى هستى او مى تواند منظور شود ؟

مطلب سوم - عبادت هدف زندگى انسانى است چه معنا مى دهد ؟

مطلب چهارم - اگر همهء انسانها به عبادت مزبور موفق شدند سپس چه ؟

راهى را كه در مسير ايده آل زندگى پيمودهايد به حساب بياوريد اما به خود نباليد

موضوع يكم

موضوع دوم

تفسير ابيات

انكار كردن آن جماعت بر دعا و شفاعت دقوقى و پريدن ايشان و ناپديد شدن در پردهء غيب و حيران شدن دقوقى كه بر هوا رفتند يا بر زمين

تفسير ابيات

مقصود جلال الدين از داستان دقوقى

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٩ - ٢١ - در پيكار آشتى ناپذير عقل و هوى و هوس پيروزى نهايى با جلال الدينها بوده و اپيكوريستها و فرويديستها به زانو خواهند در آمد

مى شود و موجب عقده هاى روانى مى گردد . بسيار خوب ، آيا معناى اين نظريه اين نيست كه پس از من و من برتر كه عقل و انديشه مهمترين كار گردانان آنها مى باشد ، بايد منكوب و وازده شود در اين صورت آيا وازدگى عقل و انديشه و فعاليتهاى معنوى انسانى موجب عقده هاى روانى نخواهد گشت ؟ امروزه در اغلب كشورهاى متمدن به توصيه و انسان دوستى شما عمل كرده و شلوارهاى كودكان و جوانان را از پايشان در آوردند و به بهشت موعود آزادى غريزهء جنسى دست يافتند ، با اين حال بيمارىهاى روانى چنان تعميم يافته است كه شايد بيست در صد افراد نتوانند بدون قرصهاى مخدر يا حد اقل بدو تقلاها و تشويشها بخواب گوارا فرو روند ، يك بخش امراض عفونى بر چيده مى شود به جايش يك بخش بيمارى روانى اضافه مى شود ، بلكه بايد گفت : چون امور زندگى ماشينى فراغتى نگذاشته است كه مردم بوضع خود هم رسيدگى كنند ، لذا بيمارى روانى را فقط در بيمارستانها يا تيمارستانها جستجو مى كنند ، نه در خيابانها و پاركها و سينماها و قطارها و هواپيماها و كارخانجات . در صورتى كه با كمى مبالغه مى توان گفت : همه اين محلها بيمارستانهاى روانى است .