تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٥ - ٢٠ - عقل چيست ؟

آيهء ٨٠ و رعد آيه ١ تا ٤ و جاثيه آيه ٥ وارد شده است .
گروه دوم - ندامت انسانى را در هنگام احساس نتيجهء تقصير مربوط به عدم تعقل بيان مى نمايد ، مانند :
« قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ اَلسَّعِيرِ ٦٧ : ١٠ . » [١] ( تبه كاران در عذاب اخروى مى گويند : اگر حقيقت را مى شنيديم و تعقل مى كرديم از معذبين در آتش نبوديم ) .
گروه سوم - مردمى را با اين كه تعقل داشتند ، حقيقت را پوشانيده‌اند توبيخ مى نمايد ، مانند :
« يَسْمَعُونَ كَلامَ الله ثُمَّ يُحَرِّفُونَه مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوه ٢ : ٧٥ « [٢] ( آنان كلام خدا را مى شنوند ، سپس آن را با اين كه تعقل كرده‌اند ، منحرف مى سازند ) .
گروه چهارم - مردم بىاعتنا به تعقل را توبيخ مى كند - مانند :
« أَ تَأْمُرُونَ اَلنَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ اَلْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ٢ : ٤٤ « [٣] ( آيا مردم را به نيكو كارى دستور مى دهيد و خودتان را فراموش مى كنيد ، با اين كه كتاب الهى را مى خوانيد ، مگر تعقل نمى كنيد ) .
گروه پنجم - آيات مربوط به ملامت آنان كه تعقل نمى كنند ، با اين كه وسايل تعقل براى آنان روشن است . اين گروه در موارد فراوانى از قرآن وارد شده است مانند البقرة آيه ٧٦ - آل عمران آيه ٦٥ - الانعام آيه ٣٢ الاعراف آيه ١٦٩ يونس آيه ١٦ - هود آيه ٥١ - يوسف آيهء ١٠٩ - الانبياء آيهء ٦٧ - المؤمنون آيه ٨٠ -

[١] سوره ملك ، آيهء ١٠ . .
[٢] سوره البقرة ، آيهء ٧٥ . .
[٣] سوره البقرة ، آيهء ٤٤ . .