تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٨٦ - مطلب چهارم - اگر همهء انسانها به عبادت مزبور موفق شدند سپس چه ؟

مطلب چهارم - اگر همهء انسانها به عبادت مزبور موفق شدند سپس چه ؟
مى گويند : بسيار خوب ، ما مى پذيريم كه عبادت مفهوم بسيار وسيع تر از آن دارد كه در دهانهاى معمولى رواج دارد ، باز اين سؤال وجود دارد كه نتيجهء نهايى از اين گونه زندگى پاك و اعلا چيست ؟ مى گوييم : اين سؤال شبيه باينست كه پس از سپرى كردن مشاهده و پذيرش قطرات آب ، وارد اقيانوس بىكران شويم ، و گفته شود : سپس چه ؟ يا پس از آن كه مواد و عناصر جامد تركيب و تفاعل يافتند و حيات را بوجود آوردند و حيات هم رشد پيدا كرد و آمادهء پذيرش و فعاليت روح شد ، گفته شود : سپس چه ؟ اين سؤال كننده بايد بداند كه اين سؤال يادگار دوران پيش از انقلاب قطره به دريا و عناصر بىجان بروح است ، و به همين جهت است كه توقع همان سنخ از پاسخ را دارد كه در همان دوران پيشين به سؤالاتش گفته مى شد . مثلًا ميل دارد كه در سؤال از چگونگى روح ، بعد عرض و طول و كيفيتهاى رنگى و حركت و سكون جسمانى را بشنود و به طور كلى گمان مى كند : چون و چراها همانهاست كه پيش از انقلاب به او مطرح گشت و جوابها هم بايد سنخ همان پاسخ بوده باشد بايد باين گم شدهء بىنوا گفت : كه دوست عزيز ، صحنه عوض شده است ، در آن موقع وقتى كه مى پرسيدى چرا دستت را حركت دادى و هدف تو چه بوده است ؟ به تو مى گفتند : ارادهء من كه براى بر داشتن قلم تحريك شده بود ، دستم را تحريك كرده است . اگر بار ديگر مى پرسيدى چرا مى خواستى قلم را بردارى و هدف تو چه بوده است ؟ باز پاسخ مناسب به آن مى شنيدى .
اما اگر نوبت سؤال شما به آن جا برسد كه بپرسى چرا احساس مى كنى كه بايد از خود دفاع كنى ؟ امكان ندارد كه پاسخى شبيه به پاسخهاى گذشته را بشنوى ، زيرا دفاع از خود هدفى است كه از ذات فاعل مى جوشد ، نه از خارج .