تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٣١ - نوع يكم - زمينهء منفى حيات

نوع چهارم - زمينهء بىطرف و احساس لزوم نظاره كلى بر حيات و جستجوى هدف آن .
تمام انواع چهارگانه در يك پديده مشترك مى باشند و آن اين است كه در هر حال جستجو از ماهيت حيات و درك هدف آن به بيرون آمدن از جويبار حيات و نظاره به آن نيازمند است ، اگر چه بيرون آمدن و نظارهء جوينده بحسب اختلاف انواع چهارگانه كاملًا متفاوت مى باشد .
نوع يكم - زمينهء منفى حيات طبيعت اولى و دائمى حيات آدمى حركت و سازندگى است ، هنگامى كه اين حركت و سازندگى مبدل به ركود مى گردد ، حيات فعال و سازنده كار خود را در عكس گيرى جريانات طبيعى مربوط به انسانها و طبيعت منحصر مى كند ، و بدان جهت كه اغلب جريانات طبيعى و انسانى در موقع ركود حيات يك فرد ، حالت مزاحمت و تصادمى به خود مى گيرد كه نتيجه اش ساييدگى حيات راكد است ، لذا اين سؤال جدى مطرح مى شود كه هدف اين زندگى چيست به اضافهء اين كه حيات آدمى موقعى كه از حركت و سازندگى بيفتد ، غالبا قيافه هاى ناراحت كننده و زنندهء جريانات زندگى خويش و ديگران به او حمله ور مى شوند و او را در كابوس وحشتناكى غوطه ور مى سازند .
خلاصه ، زمينه يا انگيزهء منفى پرسش مأيوسانه از هدف زندگى ، همانا توقف و ركود حيات از فعاليت و سازندگى است .
به همين جهت است هر چه كه سيستم ماشينى ، بر زندگانى انسانها بيشتر حاكميت داشته باشد ، بجز گردانندگان شئون زندگى ماشينى ، همهء افراد به طور رقت بار با سؤال فوق روبرو خواهند گشت . چيزى كه در اين مورد قابل توجه است اين است كه انگيزهء منفى در همهء افراد يكنواخت تاثير نمى گذارد . ما در همين قرن گروه انسانها را در مقابل انگيزهء منفى كاملًا مختلف مى بينيم مثلًا .