تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٩٧ - تفسير ابيات

در بيان آن كه عقول خلق متفاوت است در اصل فطرت و نزد معتزله متساوى است و تفاوت از تحصيل علم است .

آيا عقول انسانها از اصل با يكديگر اختلاف دارند ؟

در بيان آن كه عقول خلق متفاوت است در اصل فطرت و نزد معتزله متساوى است و تفاوت از تحصيل علم است .


((١٥٣٧)) آن تفاوت هست در عقل بشر كه ميان شاهدان اندر صور
((١٥٣٨)) زين قبل فرمود احمد در مقام در زبان پنهان بود حسن رجال
((١٥٣٩)) اختلاف عقلها در اصل بود بر وفاق سنّيان بايد شنود
((١٥٤٠)) بر خلاف قول اهل اعتزال كه عقول از اصل دارند اعتدال
((١٥٤١)) تجربه و تعليم بيش و كم كند تا يكى را از يكى اعلم كند
((١٥٤٢)) باطل است اين ز ان كه راى كودكى كه ندارد تجربه در مسلكى بگذرد ز انديشهء مردان كار عاجز آيد كارشان در اضطرار
((١٥٤٣)) بر دميد انديشهء ز ان طفل خرد پير با صد تجربه بويى نبرد
((١٥٤٤)) خود فزون آن به كه آن از فطرت است ز ان فزونى كه ز جهد و فكر توست
((١٥٤٥)) تو بگو دادهء خدا بهتر بود يا كه لنگى را هوارانه رود ؟

((١٥٣٩)) اختلاف عقلها در اصل بود بر وفاق سنّيان بايد شنود
((١٥٤٠)) بر خلاف قول اهل اعتزال كه عقول از اصل دارند اعتدال
آيا عقول انسانها از اصل با يكديگر اختلاف دارند ؟
اگر مقصود از عقل يك نيروى روانى بوده باشد كه براى تشخيص واقعيات و صحيح و غلط و باطل و حق به كار مى افتد ، به جهت وابستگى شديدى كه بروح دارد ، و روح آدمى هم يك حقيقت مجهول است ، نمى توان در شناخت عقل و اتحاد و اختلاف آن در انسانها جملهء نهايى را به زبان آورد و اگر مقصود از عقل همان معناى مصدرى است