دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥ - ٩/ ١ نبرد دستهجمعى

به سوى وى شتافتند و وى با ايشان به جناح چپ سپاه شام يورش بُرد و با آنان به سختى درگير گشت تا سپاه شام از هم گسيخته شد.

٢٤٨٧. تاريخ الطبرى به نقل از زيد بن وهب: على ٧ ديد كه افراد جناح راست سپاهش به جايگاه‌ها و صف‌هاى خود گريختند و از برابر افراد سپاه دشمن كه در برابرشان بودند، پراكنده گشتند، به گونه‌اى كه آنان را در قرارگاه‌ها و مراكز خويش زدند. چون چنين ديد، به سوى آنان روى كرد و وقتى نزدشان رسيد، گفت: «من بازگشت و هجوم و گريختنِ شما از آوردگاهتان را ديدم، در حالى كه سركشان جفاكار و بيابانگردان عربِ شامى شما را عقب مى‌راندند، حال آن كه شما از تبار اصيل عرب و برجستگانِ بزرگ و شب زنده‌داران تلاوت‌كننده قرآن و فرا خوانندگان به حق، در هنگامه گم‌راهىِ خطاكارانيد.

اگر پس از آن پشت كردن، [ديگر بار] روى نمى‌كرديد و پس از آن گريز، [ديگر بار] هجوم نمى‌آورديد، همان كيفرى بر شما روا بود كه بر پشت‌كننده روز حمله رواست و [آن‌گاه‌] هلاك مى‌شديد. امّا كمى از ناراحتى‌ام كاست و اندكى از خشمم را تسكين بخشيد كه ديدم سرانجام، ايشان را پس رانديد، همان‌گونه كه آنان شما را پس رانده بودند و ايشان را از آوردگاهشان برون كرديد، همان‌سان كه آنان شما را برون كرده بودند و چنان به شمشيرشان برزديد كه همچون شتر بسيار تشنه افسار گسيخته، اوّلشان به آخرشان بَرجهيد.

پس اكنون [مقاومت و] صبر پيشه كنيد كه آرامش بر شما نازل شده و خداوند عز و جل با يقين، پايدارى‌تان بخشيد. گريزنده بايد بداند كه خداى را به خشم آورده و خود را هلاك كرده است، فرار، موجب خشم خداوند عز و جل بر او، و خوارىِ هميشگى و ننگ جاودان، و از دست رفتن غنيمت از كف وى، و تباه شدنِ زندگى براى اوست.

گريزنده از جنگ، بر عمرش افزوده نمى‌شود و پروردگارش را خرسند نمى‌كند. پس مرگِ مَرد [در حال پايدارى‌] بر حقيقت، پيش از دچار شدن به اين صفت‌ها،