دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠٤ - على و مباهات به بركندن فتنه تندروى

بود، در اثر ابتلا به بيمارى تعمّق و به بهانه دفاع از ساحت قرآن و حريم دين در برابر دين و امام مسلمانان ايستادند. بدين‌سان، بيمارى افراط، آنان را چنان از دين به در كرد كه ديگر اثرى از دين‌مدارى آنان باقى نماند.

چنين بود كه آنان عنوان «مارقين» گرفتند كه پيامبر خدا در وصف آنان، اين عنوان را به كار گرفته بود و از جمله به مولا ٧ فرموده بود:

يا عَلِيُّ! لَولا أنتَ لَما قوتِلَ أهلُ النَّهرِ.

فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ! ومَن أهلُ النَّهرِ؟

قالَ: قَومٌ يَمرُقونَ مِنَ الإِسلامِ كَما يَمرُقُ السَّهمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ.[١]

اى على! اگر تو نبودى، كسى با اهلِ نَهر نمى‌جنگيد.

گفتم: اى پيامبر خدا! اهل نهر، كيان‌اند؟

فرمود: گروهى كه از اسلام، فراتر مى‌روند، همان سان كه تير از هدف در مى‌گذرد.

اينان عناوين ديگرى نيز داشتند كه برخى را خود برگزيده بودند، مانند «شُرات»؛ امّا دقيق‌ترين عنوانْ همان است كه پيامبر ٦ بدانان داد، عنوانى نشان‌دهنده حقيقتِ خسران‌آميز و فرجام ناهنجار آنان.

على و مباهات به بركَندن فتنه تندروى‌

با آنچه تا بدين‌جا درباره جريان تَعَمُّق (تندروى دينى) و چهره‌هاى وابسته به اين جريان آورديم، روشن است كه برخورد با اين جريان، كارى بوده است كارستان! به واقع، بركندن ريشه اين فتنه كه به ظاهر جريانى استوار در ديندارى بود، بسى دشوار مى‌نمود. مولا ٧ از جمله افتخارات دوران حكومتش را تباه ساختن اين‌

[١]. الأمالى، طوسى: ص ٢٠٠ ح ٣٤١، إرشاد القلوب: ص ٢٥٥، كشف الغمّة: ج ٢ ص ٢٠.