دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣١٩ - (٣) آثار تندروى

قَطَعَ ظَهرِي رَجُلانِ مِنَ الدُّنيا: رَجُلٌ عَليمُ اللِّسانِ فاسِقٌ، ورَجُلٌ جاهِلُ القَلبِ ناسِكٌ، هذا يَصُدُّ بِلِسانِهِ عَن فِسقِهِ، وهذا بِنُسُكِهِ عَن جَهلِهِ؛ فَاتَّقُوا الفاسِقَ مِنَ العُلَماءِ وَالجاهِلَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، اولئِكَ فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ.[١]

دو فرد از دنيا پشتم را شكسته‌اند: مرد زبان آور فاسق و مرد نادانْ دلِ زاهدنما. يكى با زبانش فسق خود را مى‌پوشاند و آن ديگرى با زهد نمايى‌اش نادانى خود را. از عالمان فاسق و نادانان متعبّد، بپرهيزيد؛ چرا كه اين دو، فتنه هر فتنه زده اند.

با اين جملات، امام ٧ به واقع، مشكل حكومتش را باز مى‌گويد. آن بزرگوار نشان مى‌دهد كه حكومتش از دو سو و از سوى دو طايفه به شدّت ضربه خورده و ستون فقرات آن آسيب ديده است:

يك. عالمان مُتهتّك (ناپايبند به شريعت)، چهره‌هاى برجسته‌اى كه جريان ناكثين و قاسطين و زمينه‌هاى فساد را به‌وجود آوردند و دانسته به ستمگرى و عهدشكنى پرداختند؛

دو. جاهلان مُتنسّك (پايبند به احكام شريعت)، عابدانى كه در نهروان با چهره‌اى زُهدنما از سر جهل و به نام ديندارى در برابر امام ٧ ايستادند.

بدين‌سان، جاهلِ مُتنسّك نه تنها عباداتش بى‌ارزش است و تهجّدهايش وزنى ندارد و از آنها سودى نمى‌برد؛ بلكه خطرى است جدّى براى اسلام و حكومت اسلامى.

به ديگر سخن، همان گونه كه عالم متهتّك، آفت نظام اسلامى است، جاهل متنسّك نيز براى امّت و نظام اسلامى خطرناك است، و شگفت آن كه مولا ٧ سرانجام با دست همين طايفه از پا درآمد و واقعيّت تاريخ نشان داد كه خطر جاهلان عابد، بسى بيشتر و درهم شكننده‌تر است.

بدين‌سان، روشن شد كه تلخ‌ترين و زيانبارترين ثمره شجره خبيثه تعمّق ـ كه‌

[١]. الخصال: ص ٦٩ ح ١٠٣، مشكاة الأنوار: ص ٢٣٨ ح ٦٨٧، روضة الواعظين: ص ١٠.